wpisz szukaną frazę

Depresja w trakcie ciąży – jak ją rozpoznać i leczyć?
Po porodzie

Depresja w trakcie ciąży – jak ją rozpoznać i leczyć?

Depresja w trakcie ciąży – jak ją rozpoznać i leczyć?
Podziel się

Ciąża kojarzy się przede wszystkim z okresem radosnego oczekiwania na potomka. Niestety u niektórych przyszłych mam to właśnie w tym czasie mogą wystąpić zaburzenia nastroju, łącznie z depresją. Rozpoznanie zaburzenia w okresie ciąży stanowi wyzwanie terapeutyczne[1][2][3].

Co warto wiedzieć o depresji w ciąży?
  • Kobiety w ciąży są narażone na wystąpienie depresji w takim samym stopniu jak kobiety niebędące w ciąży.
  • Podstawowe objawy depresji w czasie ciąży mogą być mylone z typowymi dolegliwościami ciążowymi.
  • Nieleczona depresja w ciąży może skutkować poważnymi powikłaniami.
  • Leczenie niefarmakologiczne może stanowić uzupełnienie konwencjonalnych metod leczenia depresji w ciąży.

Depresja w ciąży

Stosunkowo popularnym tematem, o którym łatwo znaleźć informacje w czasopismach czy książkach, jest tzw. depresja poporodowa, czyli zaburzenie nastroju dotyczące młodych mam, dla których macierzyństwo staje się prawdziwym wyzwaniem[2].

Niewiele jednak można znaleźć przydatnych informacji na temat obniżenia nastroju jeszcze w okresie ciąży. Większość osób postrzega ten czas jako chwile radości i spełnienia. Okazuje się jednak, że kobiety w ciąży są tak samo narażone na zachorowanie na depresję jak ich rówieśniczki aktualnie niebędące w ciąży.

Na podstawie badań udowodniono, że najbardziej narażone są młode kobiety między 18. a 25. rokiem życia, niebędące w stałym związku, które są w niezbyt dobrym stanie fizycznym lub psychicznym[2].

Z drugiej strony należy wziąć pod uwagę sytuację, kiedy w ciążę zachodzą kobiety z już rozpoznaną depresją. W niektórych przypadkach przyszłe mamy na własną rękę, bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem, decydują się przerwać dotychczasowe leczenie farmakologiczne, aby „nie zatruwać” maleństwa.

Takie postępowanie niestety prowadzi najczęściej do szybkiego nawrotu poważnych dolegliwości, zwłaszcza u kobiet chorujących od dawna, z częstymi nawrotami choroby i występowaniem myśli samobójczych. Dlatego ciąża u pacjentek leczących się z powodu depresji powinna być zaplanowana, aby wraz z lekarzem mogła zostać ustalona odpowiednia strategia dalszego leczenia[2][3].

Jak rozpoznać depresję w ciąży?

Zgodnie z wytycznymi, aby rozpoznać epizod depresji, przez kolejne dwa tygodnie muszą występować co najmniej 2 z 3 objawów:

  • poczucie smutku i przygnębienia, czyli po prostu obniżenie nastroju,
  • niemożność cieszenia się życiem i rzeczami, które do niedawna sprawiały przyjemność,
  • poczucie wyczerpania i braku energii[1].

Dodatkowym kryterium jest stwierdzenie co najmniej dwóch z takich objawów jak: zaburzenia koncentracji, zaburzenia snu, zmniejszenie apetytu, brak wiary w siebie i niska samoocena, pesymizm czy myśli samobójcze[1].

W okresie ciąży kryteria diagnostyczne depresji są tak naprawdę takie same. Niemniej, ze względu na ryzyko dla rozwijającego się płodu, psychiatrzy czasem decydują się na postawienie diagnozy, nawet jeśli nie wszystkie kryteria są spełnione. Dzieje się tak w około połowie przypadków. Dodatkowym utrudnieniem w rozpoznaniu depresji w ciąży są typowe objawy ciąży, które mogą maskować obniżenie nastroju.

Przyszłe mamy bez żadnych zaburzeń psychicznych również okresowo czują się wyczerpane, zmęczone, zmiana fizyczna może skutkować obniżeniem samooceny, a obawa o przyszłość przygnębieniem[3].

Czym grozi depresja w ciąży?

Kobiety chorujące na depresję i pochopnie odstawiające leki, a także te, które dotychczas nie chorowały, ale nie chcą przyznać się przed sobą i otoczeniem do swoich problemów, nie biorą pod uwagę tego, jaki wpływ depresja ma na stan ich zdrowia, a także zdrowia rozwijającego się płodu[2].

Okazuje się, że nieleczona depresja u ciężarnej może skutkować wystąpieniem porodu przedwczesnego, zmniejszenia masy urodzeniowej noworodka, zmniejszeniem punktacji dziecka w skali APGAR czy zaburzeń neurobehawioralnych, takich jak upośledzenie ruchowe. Dodatkowo jest to również czynnik ryzyka wystąpienia innych powikłań ciążowych, takich jak stan przedrzucawkowy czy nadciśnienie tętnicze[2][3].

Ponadto bardzo często przyszłe mamy z depresją zaniedbują konieczność regularnych wizyt u ginekologa i stosowania zdrowej diety. Zdarza się, że przyjmują leki, alkohol i inne używki[3].

Utrzymywanie się depresji w trakcie ciąży skutkuje występowaniem objawów po porodzie. Matka najczęściej nie jest zdolna do samodzielnej opieki nad noworodkiem. Dochodzi do osłabienia jej więzi emocjonalnej z dzieckiem, co ma znaczący wpływ na jego dalszy rozwój[2].

Bilans zysków i strat

W każdym przypadku lekarz psychiatra musi indywidualnie przeanalizować bilans zysków i start oraz zdecydować, czy konieczne jest włączenie leczenia farmakologicznego, które pozwoli uniknąć lub zminimalizować ryzyko wystąpienia wymienionych wyżej powikłań.

Niestety leki typowo przeciwdepresyjne w większości przypadków są klasyfikowane jako D w klasyfikacji leków wg Agencji Żywności i Leków (FDA), czyli leki niezalecane w okresie ciąży z powodu niekorzystnego wpływu na płód. Pamiętajmy jednak, że można je stosować, jeśli w danej sytuacji klinicznej korzyści wynikające z ich włączenia przewyższają ryzyko[2].

W okresie ciąży lekarze psychiatrzy najchętniej leczą depresję z użyciem leków z grup: inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny (SSRI) czy trójcyklicznych leków przeciwdepresyjnych (TLPD)[1][2][3].

Niefarmakologiczne metody leczenia depresji w ciąży

W mniej nasilonych przypadkach depresji w ciąży lub w formie leczenia uzupełniającego wielu lekarzy psychiatrów zaleca niefarmakologiczne metody terapii. Najważniejszą z nich jest psychoterapia, np. terapia poznawczo-behawioralna, pozwalająca na dokładną analizę obecnej sytuacji i zrozumienie czynników odpowiedzialnych za wystąpienie obniżenia nastroju, czy psychoterapia interpersonalna, pozwalająca przygotować się do roli matki[2].

Lekarze i psycholodzy zalecają również ćwiczenia fizyczne, które zwiększają poziom endorfin, czyli „hormonów szczęścia”. Oczywiście w okresie ciąży, zwłaszcza u kobiet na co dzień nieuprawiających sportu, nie należy przesadzać z aktywnością. Jednocześnie spacer na świeżym powietrzu, zajęcia na basenie, gimnastyka czy joga to doskonałe naturalne metody walki z obniżeniem nastroju[2].

Kolejnymi alternatywnymi metodami walki z depresją są akupunktura i fototerapia (zwłaszcza u kobiet z nawrotami depresji jesienią i zimą, jeśli ciąża przypada właśnie na te pory roku).

Źródła:

1. Pod red. Jarema M., Psychiatria., wyd. PZWL, Warszawa 2011, s: 174-179 Kloos A.L., Dubin-Rhodin A. et al.,
2. Wpływ zaburzeń nastroju i ich leczenia na ciężarną, płód i dziecko, Curr Psychiatry Rep (2010) 12:96-103
3. Piróg-Balcerzak A., Leczenie depresji w okresie ciąży., EdukacjaMedyczna.pl