Zdrowe żywienie

Witamina PP - znaczenie i źródła występowania niacyny

16 marca 2018

Witamina PP - znaczenie i źródła występowania niacyny

Pod pojęciem niacyna kryją się dwie wolne formy witaminy B3 (witaminy PP), mianowicie: kwas nikotynowy i amid kwasu nikotynowego (a także ich formy związane w NAD i NADP). Niacyna wywiera korzystny wpływ na czynność układu nerwowego (centralnego i obwodowego), uczestniczy w syntezie hormonów sterydowych (hormonów płciowych, kortyzolu), tyroksyny i insuliny. Kwas nikotynowy, pobudzając centralny układ nerwowy, pomaga przyspieszyć i pogłębić oddech oraz poprawić krążenie krwi.1,2

Witamina PP – nietypowa i niezbędna

Niacyna (witamina B3, witamina PP) należy do kompleksu witamin grupy B. Kwas nikotynowy i jego amid wykazują jednakową aktywność biologiczną; obie substancje w organizmie powstają z tryptofanu (aminokwasu). Witamina PP jest pochodną pirydyny.2,4

Kwas nikotynowy wchodzi w skład dwóch koenzymów: dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NAD ) oraz jego fosforanu – fosforanu dinukleotydu nikotynoamidoadeninowego (NADP) – niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania metabolizmu komórki. NAD i NADP są koenzymami oksyreduktaz (a dokładniej dehydrogenaz przenoszących atomy wodoru), które biorą udział pośrednich przemianach białek, tłuszczów i węglowodanów.2,3,4

Niacyna jest nietypową witaminą, ponieważ może być syntetyzowana w ludzkim organizmie (to metabolit tryptofanu). Jednak w ten sposób produkowane są tylko niewielkie ilości endogennego związku, dlatego niacyna (a także tryptofan jako związek egzogenny) muszą być dostarczane z pożywieniem. Dzienne zapotrzebowanie na niacynę u dorosłego człowieka wynosi 15-20 mg (przy czym 50 proc. zapotrzebowania może pokrywać substancja pochodząca z przemiany tryptofanu).5

Niacyna: nadmiar, niedobór, źródła pokarmowe

Witamina PP w produktach żywnościowych może występować pod postacią kwasu nikotynowego, amidu kwasu nikotynowego, NAD, NADP. Niacyna należy do najbardziej trwałych witamin; witamina B3 jest substancją termostabilną, niewrażliwą na odczyn środowiska czy procesy utleniania (jej straty związane są z rozdrabnianiem i wypłukiwaniem wodą).3,4

Za dobre źródła niacyny uważa się drożdże, mięso (zwłaszcza wieprzowe i drobiowe) wątrobę, orzechy ziemne i nasiona roślin strączkowych, a także ziemniaki, produkty zbożowe, mleko, warzywa o zielonych liściach i ryby. Poza tym sporych ilości związku dostarcza kawa i herbata.2,3,5

Nadmiar niacyny z organizmu wydalany jest drogą nerkową. Dotąd nie opisano negatywnego wpływu na zdrowie dużych dawek witaminy PP po jednorazowym spożyciu, ale ich przewlekłe przyjmowanie może przyczyniać się m.in. do martwicy wątroby, zaburzeń skórnych i skutkować nieprawidłową glikemią.2,5

Niedobór niacyny i tryptofanu w diecie powoduje chorobę zwaną pelagrą. W jej przebiegu początkowo obserwuje się brak łaknienia, zmęczenie, zaburzenia czynności przewodu pokarmowego i zmiany zapalne w jamie ustnej (najczęściej na języku). Znaczne niedobory niacyny prowadzą do stanów zapalnych skóry, a także rozległych zmian zapalnych jelit (i związanych z nimi biegunek). Wraz z postępem choroby rozwijają się zaburzenia psychiczne (w niektórych przypadkach nieodwracalne).5

Potencjał terapeutyczny niacyny

Niacynę stosuje się w terapii hiperlipidemii, które nasilają postęp zmian miażdżycowych i zwiększają ryzyko rozwoju chorób sercowo-naczyniowych. Jej działanie pomaga uregulować gospodarkę lipidową organizmu; ponadto niacyna pobudza wytwarzanie adiponektyny – cytokiny syntetyzowanej głównie przez dojrzałe komórki tkanki tłuszczowej. Adiponektyna wpływa na przebieg wielu procesów metabolicznych, zwłaszcza na przemiany węglowodanów i kwasów tłuszczowych w wątrobie i mięśniach, zwiększając pośrednio insulinowrażliwość tkanek. W konsekwencji wykazuje także działanie przeciwmiażdżycowe i przeciwzapalne.3,5,6

Istnieją doniesienia na temat skuteczności niacyny w leczeniu oraz profilaktyce migreny i napięciowego bólu głowy (konieczne jest jednak prowadzenie dalszych badań). Przypuszcza się również, że niacyna może zapobiegać procesom neurodegeneracji wynikającym z wpływu etanolu na rozwój płodu (jej działanie neuroprotekcyjne potwierdzają modele zwierzęce).3

Historia witaminy PP

Odkrycie witaminy PP ma związek z epidemią rumienia lombardzkiego (czyli pelagry), która wybuchła w XVIII-wiecznej Hiszpanii. Chorobę pierwszy raz opisano w 1735 r. – scharakteryzował ją Gaspar Casal, który zauważył związek między zapadalnością a dietą ubogich pacjentów.3

1. Lebiedzińska A., Czaja J., Hinz A. et al. Ocena zawartości witaminy B3 w suplementach diety i preparatach farmaceutycznych. Probl Hig Epidemiol. 2011;92(3):617-620
2. Przygoda B. Niacyna (witamina PP). https://dieta.mp.pl/zasady/63281,niacyna-witamina-pp Data dostępu: 26.02.2018
3. Nagalski A., Bryła J. Zastosowanie niacyny w terapii. Postepy Hig Med Dosw. 2007;61:288-302
4. Ćwiczenia laboratoryjne – teoria. Witaminy. Analiza produktów pochodzenia naturalnego. https://chemia.ug.edu.pl/sites/default/files/_nodes/strona-chemia/37048/files/nat3t.pdf Data dostępu: 26.02.2018
5. Bańkowski E. Biochemia: podręcznik dla studentów uczelni medycznych, Wydawnictwo Edra Urban & Partner, Wrocław 2016; s: 385-386
6. Dąbrowska M., Szydlarska D., Bar-Andziak E. Adiponektyna a insulinooporność i miażdżyca. Endokrynol Otyłość Zaburz Przem Materii. 2011;7(3):186-191

(Odwiedzono: 524 razy, w tym dzisiaj: 1)