Terapia manualna

Na czym polega ta terapia?

© Depositphotos.com

Co to jest terapia manualna?

Terapia manualna jest jedną z dziedzin fizjoterapii, u której podstaw leży wiedza specjalistyczna i badania naukowe. Metoda zajmuje się leczeniem narządów ruchu, przede wszystkim kręgosłupa i stawów. Prowadzi do wyeliminowania dolegliwości bólowych oraz przywrócenia ruchomości zablokowanych stawów, także skutkuje ustąpieniem stanów zapalnych.
Rehabilitacja manualna, wykorzystując różnorodne techniki, m.in. mobilizacji, manipulacji lub pracę na tkankach miękkich, działa naprawczo w stosunku do zaburzonej biomechaniki narządów ruchu1.

Rodzaje terapii manualnej

Istnieje wiele rodzajów i szkół specjalistycznej terapii manualnej kręgosłupa i pozostałych układów narządu ruchu2. Oto niektóre z nich:

  • Ortopedyczna terapia manualna wg Kaltenborna i Evjenth’a to jedna z dziedzin fizjoterapii, którą wykorzystuje się w procesie leczenia dysfunkcji układu nerwowo-mięśniowo-szkieletowego. Znajduje uzasadnienie w wiedzy klinicznej oraz stosuje wysokospecjalistyczne metody terapeutyczne, oparte na systemie ćwiczeń leczniczych i technikach manualnych3.
  • Terapia manualna wg metody McKenzie obejmuje diagnostykę biomechaniczną, jest ukierunkowana na leczenie dolegliwości bólowych kręgosłupa oraz kończyn górnych i dolnych.
  • Holistyczna terapia manualna wychodzi z założenia, że organizm ludzki stanowi integralną całość, stąd nieprawidłowości w funkcjonowaniu narządów ruchu są kompensowane na innym poziomie (istnieje określony schemat zależności i powiązań stawowych, a ośrodkiem całego układu jest kręgosłup)4.
  • Terapia manualna w tkankach miękkich opiera się na technikach i specjalistycznych chwytach, które rozluźniają napięcia mięśni, powięzi oraz inicjują w organizmie procesy eliminujące ból.

Metody terapii manualnej (przebieg terapii)

Przebieg terapii jest ściśle związany z konkretną dysfunkcją i dolegliwością pacjenta, dlatego techniki dobierane są w sposób jednostkowy.

Pierwszy etap fizjoterapii manualnej zwykle stanowi dokładny wywiad, a potem badaniu podlega jakość ruchu oraz jego zakres i biomechanika. Terapeuta manualny sprawdza też pozostałe czynniki, które mają wpływ na pracę narządu ruchu, np. dolegliwości bólowe. Następnie za pomocą technik manualnych stawy zostają odblokowane, stan zapalny ustępuje (całkowicie lub częściowo), zmniejsza się ból, a zakres ruchomości się poszerza.

Wśród najczęściej wykorzystywanych technik, wymienia się m.in.:

  •  Trakcję – zabieg oparty na sile, która działa wzdłuż osi długiej danej grupy mięśniowej bądź kręgosłupa. Prowadzi m.in. do rozluźnienia okołostawowych tkanek miękkich oraz odbarczenia korzeni nerwowych.
  • Kompresję – zabieg stosujący także siłę wzdłuż osi długiej ciała albo kończyn, który dąży do przybliżenia powierzchni stawów oraz dociśnięcia tkanek miękkich (wykorzystywany np. w trakcie diagnostyki).
  • Mobilizację – obejmuje tzw. ruchy translatoryczne w obrębie stawów, które prowadzi się powoli, do granic ruchów fizjologicznych. Pozwala poszerzyć zakres ruchu.
  • Manipulację – to nagłe pchnięcia jednej części stawu, podczas gdy pozostałe elementy pozostają stabilne. Zwiększa ruchomość stawu.
  • Masaż poprzeczny, masaż funkcyjny, masaż tkanek głębokich
  • PIR, czyli poizometryczną relaksację mięśni – skuteczna technika przywracająca mięśniową równowagę podczas serii ćwiczeń terapeutycznych, napinających, rozluźniających i rozciągających mięśnie.
  • Stretching – zabieg zaawansowanej formy rehabilitacji, mający na celu rozciąganie mięśni (aby je rozluźnić, poprawić ich elastyczność i ukrwienie).

Wskazania do terapii manualnej

Terapię manualną zaleca się pacjentom cierpiącym na zespoły bólowe stawów, kręgosłupa i przyczepów (np. przy ostrodze piętowej), w stanach po skręceniach albo zwichnięciach oraz innych odwracalnych ograniczeniach zakresów ruchowych stawów. Metoda pozwala korygować wady postawy, wspiera niektóre procesy gojenia po urazach bądź zabiegach operacyjnych (np. po rekonstrukcji więzadeł krzyżowych). Stosowana bywa przy leczeniu dyskopatii, nerwobólów, w stanach napięcia (np. okolic karku) lub przemęczenia. Polecana jest także osobom aktywnym, by przeciwdziałać ew. kontuzjom oraz podnieść ogólną sprawność organizmu. Z terapii manualnej korzystają też osoby, które skarżą się na cierpnięcie i drętwienie kończyn, migreny i tzw. odkręgosłupowe bóle głowy.

Przeciwwskazania do terapii manualnej

Przeciwwskazania do stosowania terapii manualnej obejmują: nowotwory wykazujące przerzuty do kości lub guzy kości, osteoporozę, problemy dermatologiczne oraz ciążę. Metody nie zaleca się także pacjentom z ostrymi stanami zapalnymi, chorobami reumatoidalnymi (w czasie zaostrzenia), ostrymi fazami uszkodzeń tkanek miękkich, niestabilnością stawową, zaawansowaną cukrzycą czy z zaburzeniami krzepliwości krwi (zwłaszcza stosującym przewlekle środki przeciwkrzepliwe, przeciwbólowe oraz sterydy). Terapii nie poleca się też chorym z gruźlicą kręgów albo innymi schorzeniami bakteryjnymi kręgosłupa, ze złamaniem kręgów, niewydolnością tętnic kręgowych bądź przepukliną jądra miażdżystego5.

Jak się przygotować do terapii manualnej?

W celu przygotowania pacjenta do terapii oraz utrwalenia osiągniętych efektów wykorzystuje się masaże lecznicze, które – rozluźniając mięśnie – pomagają m.in. realizować zabiegi i ćwiczenia. Stosuje się także gimnastykę terapeutyczną, która ma zadanie rozluźnić i wzmocnić mięśnie. Wiele ćwiczeń izometrycznych zaleca się pacjentom wykonywać samodzielnie w domu – istotna jest systematyczność i stosowanie się do poleceń terapeuty. Olbrzymią rolę odgrywa też zdrowy tryb życia i pozbycie się złych nawyków, które doprowadziły do powstania dolegliwości. Należy nieustannie wzmacniać gorset mięśniowy i dbać, żeby kręgosłup był odciążony. W ramach przygotowań do terapii manualnej, podczas jej trwania, a również po jej zakończeniu, warto zmienić jadłospis i stosować się do odpowiedniej diety oraz unikać używek.

Korzyści z terapii manualnej

Terapia manualna potrafi skutecznie eliminować dolegliwości bólowe lub znacznie je ograniczyć. Może zlikwidować samo źródło schorzenia albo znacząco skrócić czas leczenia. Metoda koryguje wady postawy oraz ustawień stawowych. Dzięki niej ustępują bądź zmniejszają się stany zapalne w obrębie tkanek miękkich, poprawia się sprawność ruchowa i elastyczność mięśni, a pacjent w niedługim czasie wraca do swojej normalnej aktywności (także zawodowej). Często pozwala uniknąć farmakoterapii, poza tym wiele ćwiczeń chory zdoła swobodnie wykonać w domu.

Źródło ogólne:
Frisch H., Roex J., Terapia manualna, PZWL, Warszawa 2011, s. 48-97
1. Medycyna Manualna, http://www.msz.poznan.pl/pdf/medycyna_manualna.pdf, dostęp: 9.04.2015
2. Frisch H., jw.
3. Ortopedyczna Terapia Manualna, http://www.terapiamanualna.net.pl/index.php?id=5&zawartosc=tekst, dostęp: 9.04.2015
4. Terapia Manualna w modelu holistycznym, http://ctmrakowski.pl/static/pliki/Periodyk1_2001.pdf, s. 4, dostęp: 9.04.2015
5. Medycyna Manualna, jw.

Oceń artykuł:

Opublikowane przez adamed expert. Data publikacji:

Komentarze