Psychiatria i psychologia

Reakcja skóry na stres, czyli jak długotrwały stres wpływa na skórę

21 maja 2018

Reakcja skóry na stres, czyli jak długotrwały stres wpływa na skórę

Potliwość, „gęsia skórka”, zaczerwienienie – skóra jako pierwsza intensywnie reaguje na czynniki stresogenne. Długotrwały, chroniczny stres wpływa na nią negatywnie. Zaobserwowano  też związek pomiędzy podwyższoną wrażliwością na stres a obecnością niektórych chorób dermatologicznych.

 

Jak skóra reaguje na stres?

Skóra to pierwsza i najważniejsza bariera ochronna ciała. W sytuacji zagrożenia, to właśnie ona reaguje najszybciej, wykazując takie objawy jak: dreszcze, nagła lub zwiększona potliwość, uderzenia „gorąca”, zaczerwienienie. Gdy naszemu organizmowi udaje się uniknąć mniej lub bardziej realnego zagrożenia, ciało powraca do normalnego stanu. Powoli reguluje się tętno, pot znika a skóra przybiera naturalną, zdrową barwę.

Ten proces zostaje zaburzony, gdy ciało doświadcza intensywnego lub długotrwałego stresu. Organizm zwiększa wówczas wydzielanie kortyzolu i adrenaliny – hormonów, odpowiedzialnych za reakcję „uciekaj lub walcz” (ang. „fight or flight”). Nadmiar kortyzolu działa immunopresyjnie, zaburzając równowagę systemu odpornościowego organizmu (2).

Długotrwałe skutki stresu

Przedłużający się stres stopniowo i skutecznie obniża poziom naszej odporności. Skóra staje się bardziej wrażliwa na czynniki zewnętrzne: temperaturę, bakterie i toksyny. Stan naskórka może ulec widocznemu pogorszeniu a zadrapania i drobne urazy goją się dłużej (2). W dłuższej perspektywie da się też zauważyć objawy przyspieszonego procesu starzenia się skóry: suchość, pojawienie się zmarszczek, ziemista cera. Chroniczny stres sprzyja rozwijaniu się drobnych stanów zapalnych, co w konsekwencji może prowadzić do poważnych schorzeń dermatologicznych (1).

Choroby skóry, powiązane ze stresem

Ścisły związek skóry z układem nerwowym opiera się na tym samym, ektodermalnym pochodzeniu (1). Działanie układu nerwowego, intensywność reakcji na stres, skłonność do niektórych zaburzeń psychicznych – każdy z powyższych czynników może wpływać na negatywny stan skóry. Ze względu na wyraźną zależność od układu nerwowego, choroby dermatologiczne określa się mianem „psychosomatycznych”.

Stres może być jednym z pierwotnych czynników, doprowadzających do schorzenia. Udowodniono też jego istotny wpływ na wzmaganie objawów (lub doprowadzanie do nawrotów) wybranych chorób skóry, takich jak (1, 3, 4):

 

  • łuszczyca – stres odgrywa kluczową rolę w nasilaniu się objawów (wykwity, grudki, łuska skórna); jest też konsekwencją trudności, związanych z życiem z przewlekłą chorobą,
  • AZS (atopowe zapalenie skóry) – przewlekłe, swędzące zapalenie skóry; w tym wypadku stres może być zarówno czynnikiem pierwotnym schorzenia, jak i wtórnym bodźcem, wzmagającym stany zapalne,
  • trądzik pospolity – przyczyny trądziku są złożone, niemniej w wielu przypadkach chroniczny stres (wzmagający np. swędzenie i potrzebę drapania skóry) może wpływać m.in. na wydłużenie okresu choroby,
  • trądzik różowaty – przewlekła dermatoza, objawiająca się obecnością rumieniowych wykwitów; stres jest jednym z czynników, aktywujących okres zaostrzenia się choroby,
  • łysienie – związek pomiędzy łysieniem a wzmożoną reakcją organizmu na stres jest znany od dawna; za wzmożone lub przedwczesne wypadanie włosów odpowiada m.in. podwyższony poziom kortyzolu; przyjmuje się też, że stres jest jednym z czynników powstawania łysienia plackowatego,
  • bielactwo,
  • liszaj płaski Wilsona,
  • łojotokowe zapalenie skóry,
  • opryszczka.

Przyspieszone starzenie się skóry

Widocznym skutkiem długotrwałego stresu jest przyspieszone starzenie się skóry. Czynniki stresujące działają dwojako – niszcząc komórki od wewnątrz i zwiększając wrażliwość skóry na czynniki zewnętrzne (2). Za pierwszy proces odpowiada tzw. stres oksydacyjny, czyli zaburzona równowaga pomiędzy wolnymi rodnikami a przeciwutleniaczami. Jego skutkiem są m.in. uszkodzenia komórek. Chroniczny stres doprowadza też do zaburzenia naturalnej, lipidowej bariery ochronnej skóry. Konsekwencją jest większa wrażliwość naskórka na promieniowanie UV, co może poskutkować szybszym tempem fotostarzenia się skóry (2). Główne objawy fotostarzenia to przede wszystkim widoczne zmiany estetyczne (zmarszczki, zwiotczenie, przebarwienia) i przyspieszona degradacja włókien kolagenowych.

 

(1) Mojs E. Choroby skóry w ujęciu psychosomatycznym. Nowiny Lekarskie. 2010;79(6):483–486

(2) Chen Y, Lyga J. Brain-Skin Connection: Stress, Inflammation and Skin Aging. Inflammation & Allergy – Drug Targets. 2014(13):177-190

(3) Bartoszek B. Atopowe zapalenie skóry (AZS) jako choroba psychosomatyczna: analiza badań. Studia z Psychologii w KUL, tom 16, wyd. KUL 2010, s. 57-74

(4) Pietrzak A, Janowski K, Lechowska-Mazur I, et al. Łuszczyca jako przewlekła choroba skóry w kontekście psychologicznym. Nowa Medycyna. 2006(1):14-19

(Odwiedzono: 415 razy, w tym dzisiaj: 10)