Okulistyka

Pełzakowe, wirusowe, bakteryjne czy grzybicze? Poznaj objawy i typy zapalenia rogówki

16 lipca 2018

Pełzakowe, wirusowe, bakteryjne czy grzybicze? Poznaj objawy i typy zapalenia rogówki

Zapalenie rogówki to choroba, którą mogą wywołać różne rodzaje drobnoustrojów. Najczęściej choroba ma podłoże bakteryjne, ale zdarzają się także zapalenia o podłożu wirusowym, pierwotniakowym oraz grzybiczym.

Rogówka oka to wypukła, przednia, zewnętrzna część gałki ocznej. Właściwe funkcjonowanie rogówki niezbędne jest do prawidłowego widzenia. Nieprawidłowości w obrębie tej części oka mogą mieć różne przyczyny, w tym genetyczne czy alergiczne. Mogą także być efektem zmian zapalnych. Zapalenie rogówki może mieć różnorakie podłoże: bakteryjne, wirusowe, grzybicze lub pierwotniakowe. Jak je rozpoznać?

Zapalenie rogówki oka – jak się objawia i jakie są jego przyczyny?

Za sprawą wniknięcia w głąb rogówki oka drobnoustrojów chorobotwórczych powstają nacieki zapalne, które wywołują zmętnienie rogówki. Zapalenie rogówki może mieć charakter wrzodziejący lub niewrzodziejący – w pierwszym przypadku uszkodzony jest nabłonek rogówki. Uszkodzenie nabłonka należy do najczęstszych bezpośrednich przyczyn powstania stanu zapalnego. Do innych możliwych przyczyn należą noszenie soczewek kontaktowych, zaburzenia składu i wydzielania filmu łzowego (np. zespół suchego oka), osłabiona odporność organizmu, niedomykalność powiek. Najczęściej zapalenie rogówki ma charakter bakteryjny (85% przypadków). Około 10% zapaleń ma pochodzenie wirusowe, rzadziej zdarzają się schorzenia na tle grzybiczym, alergicznym czy pierwotniakowym1.

Do charakterystycznych objawów zapalenia rogówki należą silny ból oka, pogorszenie ostrości wzroku, światłowstręt, zaczerwienienie oka, tkliwość oka, obrzęk powiek, pojawienie się śluzowo-ropnej wydzieliny w worku spojówkowym. Rogówka matowieje, a na jej powierzchni można dostrzec białą lub szarą plamę. Rozwijający się, nieleczony stan zapalny może doprowadzić do uszkodzenia rogówki. Niezależnie od podłoża choroba wymaga interwencji lekarza okulisty. Przed wizytą pewną ulgę może przynieść noszenie okularów z ciemnymi szkłami lub założenie opatrunku na powieki1.

Bakteryjne zapalenie rogówki

Najczęściej stan zapalny rogówki wywoływany jest przez bakterie – głównie gronkowce, paciorkowce oraz pałeczki ropy błękitnej. Do zakażenia bakteryjnego dochodzi zwykle w wyniku uszkodzenia nabłonka rogówki. Do wymienionych wyżej objawów należy dołączyć owrzodzenie rogówki, które, nieleczone, może doprowadzić do jej perforacji. Tylko nieliczne szczepy bakterii nie wywołują owrzodzenia [2]. Zakażona bakteryjnie rogówka mętnieje. W przypadku gronkowców obserwuje się zmętnienie koloru białego. Jeśli oko zakażone jest pałeczką ropy błękitnej, pojawia się gęsta wydzielina śluzowo-ropna i dochodzi do martwicy rogówki.

Zakażenie bakteryjne rogówki leczy się najpierw miejscowo, chemioterapeutykami (fluorochinolonami). Jeśli leczenie nie przynosi poprawy, konieczne staje się wykonanie wymazu i wdrożenie odpowiedniej antybiotykoterapii1.

Typy wirusowego zapalenia rogówki

Wirusowe zapalenie rogówki dotyka najczęściej pacjentów z obniżoną odpornością organizmu. Wywołują je adenowirusy oraz wirusy z grupy Herpes. Adenowirusowe zapalenie rogówki, czyli dokładniej zapalenie nagminne rogówki i spojówki, wywołują adenowirusy typu 8, 19 oraz 37. Zanim objawy choroby obejmą samo oko, chory odczuwa symptomy poprzedzające, do których należą złe samopoczucie, ból głowy oraz powiększenie przyusznych węzłów chłonnych. Następnie obserwuje się objawy spojówkowe: zaczerwienienie spojówki (niekiedy dochodzi nawet do krwawych wybroczyn). Po kilku dniach występują objawy zapalenia rogówki, głównie liczne koliste zmętnienia o średnicy ok. 1 mm. Zmętnienia w tej formie powodują rozpraszanie światła i upośledzają widzenie. Podczas gdy objawy spojówkowe ustępują szybko, zapalenie rogówki może dokuczać choremu nawet przez kilka miesięcy.

Zapalenie spojówki i rogówki wywołane adenowirusami leczy się wyłącznie objawowo, stosując nawilżające krople do oczu oraz osłonowo antybiotyki, które zapobiegną ewentualnej wtórnej infekcji bakteryjnej1. Konieczne jest zachowanie wyjątkowej higieny. Aby uniknąć zarażenia wirusem innych osób, chory powinien używać osobnych ręczników oraz często myć ręce2.

Zasady higieny obowiązują podobnie osoby zarażone wirusem Herpes. Wirusowe zapalenie oka może w tym wypadku przyjąć formę opryszczki oka, której objawy to m.in. ubytki nabłonka rogówki przybierające kształt drzewka. Do symptomów opryszczkowego zapalenia rogówki i spojówek należeć mogą także zapalenie o charakterze martwiczym czy głębokie zapalenie tarczowate.

Wirusy z grupy Herpes mogą wywołać również chorobę zwaną półpaścem ocznym. Do charakterystycznych objawów należą tu ubytki nabłonka rogówki o charakterze punktowatym, a także obecność ropnych pęcherzyków w obrębie czoła, nosa i powiek1. W przypadku półpaśca zapalenie spojówek czy zmiany w obrębie rogówki są najczęściej jednostronne (dotyczą tylko jednego oka). Zmianom zapalnym często towarzyszą silne bóle (oka, głowy), gorączka, mrowienie skóry, zawroty głowy. Mogą wystąpić pogorszenie słuchu, zaburzenia smaku, w przypadku powikłań również porażenie nerwów czaszkowych3.

Zapalenie wywołane wirusami Herpes leczy się miejscowo, antywirusową maścią oczną (np. acyklowir, gancyklowir). W ciężkich przypadkach podaje się także acyklowir doustnie1.

Grzybicze zapalenie rogówki

Zakażenia grzybicze to przyczyna ok. 2% stanów zapalnych rogówki. Mogą się wdać po kontakcie rogówki z drewnem, np. w wyniku urazu, czy po użyciu zakażonego grzybami chorobotwórczymi płynu do czyszczenia soczewek kontaktowych. Leczenie grzybicy oka polega na stosowaniu miejscowo leków przeciwgrzybiczych w formie maści lub kropli oraz ogólnych leków przeciwgrzybiczych takich jak amfoterycyna B czy flucytozyna1.

Pierwotniakowe zapalenie rogówki

Pierwotniakowe (pełzakowe) zapalenie rogówki wywołują pełzaki z grupy Acanthamoeba występujące zarówno w glebie, jak i w wodzie. Ten typ zapalenia rogówki wiąże się z noszeniem soczewek kontaktowych. Do przyczyn wystąpienia choroby zalicza się nieprawidłową pielęgnację soczewek (nieregularne lub niewłaściwe ich dezynfekowanie), pływanie z założonymi soczewkami kontaktowymi, czyszczenie pojemnika na soczewki wodą z kranu itp. Do zakażenia może dojść także w wyniku kontaktu oka z wodą, w której żyją pełzaki, poprzedzonego mikrourazem rogówki. Osoby używające jednodniowych soczewek kontaktowych oraz soczewek twardych są mniej narażone na zakażenie pełzakami niż osoby noszące soczewki miękkie przechowywane w ciągu nocy w pojemniku oraz soczewki przeznaczone do noszenia w ciągu dnia i w nocy. Niestety większość dostępnych na rynku płynów do dezynfekcji soczewek nie eliminuje pełzaków4.

Do objawów pierwotniakowego zapalenia rogówki należą silny ból, nieostre widzenie, światłowstręt, łzawienie. Mogą pojawić się także nacieki zapalne.

Pełzakowe zapalenie rogówki jest dość trudne w diagnostyce i leczeniu. Nieleczona choroba może doprowadzić do utraty zakażonego oka. Najskuteczniejsze jest leczenie rozpoczęte przed upływem 3 tygodni od zakażenia pierwotniakiem. Stosuje się tu takie leki jak heksamidyna, chlorheksydyna (roztwór 0,02–0,2%) i biguanid poliheksametylowy4, jak również maść z propamidyny1. W przypadku perforacji rogówki czy trudnego do wyleczenia owrzodzenia zalecana jest keratoplastyka, czyli przeszczep rogówki.

1. Wylęgała E., „Zapalenie rogówki”, https://okulistyka.mp.pl/chorobyoczu/chorobyrogowkiitwardowki/94600,zapalenie-rogowki, data dostępu: 1.07.2018
2. Pogrzebielski A., „Choroby rogówki”, https://www.mp.pl/okulistyka/okulistyka-dla-nieokulistow/artykuly/127101,choroby-rogowki, data dostępu: 1.07.2018
3. Prost M., „Zapalenie spojówek w przebiegu półpaśca lub ospy wietrznej”, https://okulistyka.mp.pl/chorobyoczu/chorobyspojowki/83677,zapalenie-spojowek-w-przebiegu-polpasca-lub-ospy-wietrznej, data dostępu: 1.07.2018
4. Krzywy-Daroszewska E., „Diagnostyka i leczenie pełzakowego zapalenia rogówki”, https://www.mp.pl/okulistyka/przeglad-badan/przeglad_pismiennictwa/125427,diagnostyka-i-leczenie-pelzakowego-zapalenia-rogowki, data dostępu: 1.07.2018

(Odwiedzono: 257 razy, w tym dzisiaj: 2)