Psychiatria i psychologia

Osobowość anankastyczna - charakterystyka osobowości kompulsywno- obsesyjnej

29 grudnia 2017

Osobowość anankastyczna - charakterystyka osobowości kompulsywno- obsesyjnej
Osoby poukładane i świetnie zorganizowane są cenione na rynku pracy oraz w życiu rodzinnym. Potrafią doprowadzić każdą sprawę do końca i zawsze dbają o wszystkie szczegóły. Niestety, bycie perfekcyjnym ma też swoją ciemną stronę. Niektórzy ludzie o takich cechach posuwają się o parę kroków za daleko, rujnując życie swoje i swoich bliskich. W jaki sposób? Poznajmy osobowość anankastyczną.

Co to jest osobowość kompulsywno-obsesyjna?1

Według kryteriów międzynarodowej klasyfikacji ICD-10 i DSM-IV, osobowość anankastyczna (można używać tych terminów naprzemiennie, tak samo, jak terminu osobowość kompulsywna czy obsesyjna) charakteryzuje się:

  • Nadmiernym perfekcjonizmem – co reprezentuje podejście: „lepiej nie zrobić wcale niż zrobić źle” bądź nieustanne poprawianie każdego szczegółu, aby było idealnie;
  • Częstym martwieniem się – dużą ilością obaw, wątpliwości, problemami z podejmowaniem decyzji;
  • Postępowaniem ściśle według własnych zasad, bez odstępstw, momentów rozluźnienia, elastyczności oraz wymaganiem tego od innych;
  • Pracoholizmem – w końcu zachowanie najwyższych standardów i kontrolowanie wszystkiego pochłania dużo czasu;
  • Zbieractwem, pedanterią i nadmierną oszczędnością – w ten sposób osoby chore starają się zabezpieczyć przed zbliżającą się według nich katastrofą;
  • Rytuałami i powracającymi myślami – również dającymi pozorne poczucie bezpieczeństwa, odcięcia się od rzeczywistych problemów;
  • Zaniedbaniem relacji z rodziną, współpracownikami, przyjaciółmi – bo przy tylu zasadach po prostu brak na to czasu i cierpliwości.

Często po kontakcie z taką osobą oskarżamy ją o złe intencje, o to, że jest złośliwa, niemiła. Myślimy, że zachowuje się tak specjalnie, by było nam przykro. Nie mamy świadomości, że jest to osoba chora, która wymaga specjalistycznej pomocy. Zmiana na lepsze nie leży w zasięgu jej możliwości, a silna wola nie wystarczy. Chory potrzebuje wsparcia z zewnątrz, tak jak osoba ze złamaną nogą wymaga nastawienia kończyny przez lekarza i włożenia jej w gips.

Dlaczego chory z osobowością anankastyczną potrzebuje specjalistycznej pomocy?2

Osobowość obsesyjna jest przykładem zaburzeń osobowości. Najczęściej każdy z nas zachowuje się inaczej w różnych sytuacjach. Na przykład w pracy jesteśmy poważni i konkretni, z przyjaciółmi – zabawni i ciekawscy, z rodziną – ciepli i opiekuńczy. Ta zmienność jest naturalnie wpisana w nasze życie i stanowi jeden z wielu sposobów na relaks. W ten sposób w domu można odpocząć po ciężkim dniu w pracy, a z przyjaciółmi zrelaksować się po chorobie dzieci w domu. Ludzie z zaburzeniami osobowości są inni, nie posiadają takiej elastyczności. Na tej zasadzie osoby kompulsywne zawsze są poważne i przywiązane do zasad, nawet w trakcie własnego przyjęcia urodzinowego.

Zbierają brudne naczynia, podnoszą niewidzialne okruchy z podłogi i krzyczą na hałasujące dzieci, zamiast otwierać prezenty, rozmawiać z gośćmi i cieszyć się własnym świętem. Często same męczą się ze sobą, ale myślą, że musi tak być, skoro dzieje się tak „od zawsze”. Okazuje się to o tyle słusznym przekonaniem, żezaburzenia osobowości powstają w okresie dojrzewania, a nieleczone, pozostają z daną osobą na resztę jej życia. Może więc mieć ona przekonanie, że taka po prostu jest i taka ma być. Nie ma to więc nic wspólnego z chorobami psychicznymi, które polegają na epizodach, gdzie występują wyraźne objawy i okresach remisji, gdzie tych objawów nie ma wcale. Wiele osób z osobowością obsesyjną przeżywa całe życie bez świadomości swojej choroby. Ludzi takich po prostu uznaje się za wyjątkowo trudnych – osąd ten wychodzi zarówno od innych, jak i od samych chorych.

Jakie są przyczyny osobowości anankastycznej?2

Tak naprawdę nie wiadomo. Obecnie funkcjonuje model biopsychospołeczny, gdzie osoba z potencjalnie chorobowym zestawem genów doświadczyła określonych sytuacji w swoim życiu, które wywołały u niej objawy choroby.

Co powinniśmy zrobić, gdy podejrzewamy u siebie osobowość kompulsywno-obsesyjną?1

Gdy podejrzewamy u siebie zaburzenia anankastyczne, powinniśmy zgłosić się do psychiatry lub terapeuty. Psychiatra to lekarz po studiach medycznych i skończonej specjalizacji z psychiatrii. Może wystawiać recepty na leki, wypisywać zwolnienia lekarskie, zaświadczenia do ZUS czy skierowanie do szpitala. Terapeuta to absolwent studiów magisterskich (najczęściej psychologii) ze skończoną szkołą terapii (np. terapii poznawczo-behawioralnej CBT). Terapia polega na rozmowie, odpowiednio prowadzonej przez specjalistę.

Psychiatra może być potrzebny do wystawienia diagnozy, która polega na przeprowadzeniu wywiadu z pacjentem, czasem z jego rodziną. W razie potrzeby pacjent może zostać poddany testom psychologicznym. Lekarz stawia diagnozę, wykluczając istnienie innych chorób lub zaburzeń mogących tłumaczyć występujące objawy. Na osobowość anankastyczną nie ma leków. Stosuje się je tylko w przypadku występowania innych problemów, takich jak depresja czy zaburzenia obsesyjno-kompulsywne (nie mylmy ich z osobowością). Leczenie zaburzeń osobowości polega na psychoterapii długoterminowej u terapeuty. Często jest to terapia psychodynamiczna bądź któraś z odmian terapii poznawczo-behawioralnej. Terapia może trwać nawet do pięciu lat, ale daje nadzieję na trwałą poprawę samopoczucia i zmianę nawyków na lepsze. Pomaga też odnaleźć się w życiu i w społeczeństwie.

1. murawiec s. osobowość anankastyczna, https://psychiatria.mp.pl/zaburzenia_osobowosci/70387,osobowosc-anankastyczna Data dostępu 17.12.2017.
2. murawiec s. zaburzenia osobowości https://psychiatria.mp.pl/zaburzenia_osobowosci/69913,zaburzenia-osobowosci data dostępu: 17.12.2017.

(Odwiedzono: 800 razy, w tym dzisiaj: 3)