Alergologia

Obrzęk limfatyczny rąk i nóg. Co powoduje i jak leczyć zastój limfatyczny kończyn?

15 lipca 2018

Obrzęk limfatyczny rąk i nóg. Co powoduje i jak leczyć zastój limfatyczny kończyn?

Obrzęk limfatyczny (zwany też chłonnym) powstaje w wyniku zastoju chłonki; zajmuje przede wszystkim skórę i tkankę podskórną. U podstaw tej nieprawidłowości leżeć może wrodzony defekt naczyń limfatycznych lub wada (uszkodzenie) nabyta w przebiegu różnorodnych procesów chorobowych. Zastój chłonki przyczynia się do przewlekłego stanu zapalnego z jednoczesnymi procesami przerostu skóry i tkanki podskórnej. (1,2)

Problematyczny zastój chłonki

Za pierwotne obrzęki limfatyczne odpowiadają tylko nieprawidłowości dotyczące naczyń chłonnych. Natomiast wtórne obrzęki chłonne są pochodną uszkodzeń układu limfatycznego, do których doprowadziły inne schorzenia. (1,2)

Zastój chłonki na ogół ma miejsce w kończynach dolnych, ale w rzadkich przypadkach problem dotyczyć może także kończyn górnych, tułowia, a nawet głowy. Zaburzenie manifestuje się przede wszystkim niebolesnymi, „ciastowatymi” obrzękami. (2)

Zastój chłonki może być konsekwencją upośledzenia jej pochłaniania, niedrożności naczyń chłonnych lub niedoboru naczyń limfatycznych (np. na skutek ich operacyjnego usunięcia lub wrodzonego niedorozwoju). (2)

Przyczyny obrzęków limfatycznych

Przewlekłe obrzęki limfatyczne dzieli się na pierwotne i wtórne. Obrzęki pierwotne z reguły dokuczają pacjentom, u których naczynia chłonne rozwinęły się w sposób wadliwy lub doszło do ich zablokowania. Dolegliwość pojawia się w przebiegu rzadkich schorzeń o podłożu genetycznym (np. wrodzonego obrzęku limfatycznego typu I, typu II). (2)

Obrzęki limfatyczne wtórne, jak nazwa wskazuje, są stanem wtórnym w stosunku do nabytych uszkodzeń naczyń limfatycznych, które wcześniej nie wykazywały cech patologicznych. Za zaburzenia ich czynności odpowiadać mogą zakażenia dermatologiczne o etiologii bakteryjnej (zwykle paciorkowcowej), które objawiają się zmianami skórnymi (zaczerwieniem wzdłuż „chorego” naczynia) oraz intensywnym bólem. Jednak skuteczne leczenie zakażeń bakteryjnych prowadzi również do ustąpienia uciążliwych dolegliwości. (2)

U podstaw wtórnych obrzęków limfatycznych leżeć może filarioza, czyli infekcja pasożytnicza charakterystyczna dla krajów tropikalnych. Poza tym problem wywołują nawracające choroby zapalne (jak róża, gruźlica), reumatoidalne zapalenie stawów oraz zmiany o charakterze nowotworowym. Na obrzęki chłonne cierpią również pacjenci po leczeniu operacyjnym, radioterapii, np. obrzęk ręki obserwuje się u kobiet po mastektomii z powodu raka piersi, a obrzęk kończyny dolnej występuje u pacjentek z rakiem sromu po leczeniu operacyjnym i radioterapii. Uważa się, że dolegliwość może też wyzwolić lub nasilić ciąża. (1,2)

Obrzęk chłonny – progresja zmian i metody leczenia

Długotrwałe obrzęki limfatyczne powiększają się i przyczyniają do zniekształceń zajętej kończyny, tzw. słoniowacizny. Towarzyszą jej postępujące procesy niszczenia naczyń chłonnych, włóknienie i odczynowe zmiany skórne. Na obraz kliniczny choroby składać może się też istotne stwardnienie skóry, zniekształcenie palców i lokalne poszerzenie naczyń limfatycznych powodujące powstawanie pęcherzyków na skórze z towarzyszącym wyciekiem chłonki. (1,2)

Progresja przewlekłych obrzęków chłonnych wiąże się z upośledzeniem sprawności kończyny i zwyrodnieniami w układzie kostno-stawowym. Deformacje u pacjentów nierzadko prowadzą do zaburzeń emocjonalnych i depresji. (1,2)

Obrzęk chłonny ma tendencje do nasilania się, zwłaszcza obrzęk nieleczony lub leczony nieprawidłowo. W niektórych przypadkach rozwija się (jako powikłanie) złośliwy proces nowotworowy (mięsak limfatyczny). (2)

Postępowanie w obrzęku limfatycznym rąk i nóg polega głównie na leczeniu chorób współistniejących. U chorych bez objawów włóknienia wykorzystuje się m.in. techniki bandażowania kompresyjnego. W ciężkich postaciach choroby rozważa się włączenie do terapii kortykosteroidów i retinoidów doustnych. W najbardziej zaawansowanych przypadkach stosuje radykalne leczenie operacyjne, polegające na wycięciu przerośniętej i obrzękniętej tkanki. (2)

Obrzęk chłonny – profilaktyka infekcji

Narastający obrzęk limfatyczny zwiększa podatność na nawrotowe zakażenia bakteryjne skóry. W postępowaniu uwzględnić należy zatem profilaktykę takich infekcji, zwłaszcza że mogą one stanowić dodatkowy czynnik przyczyniający się do progresji zmian. Zaleca się staranną pielęgnację skóry i unikanie wszelkich urazów, czasem konieczne jest profilaktyczne stosowanie antybiotyków. (1,2)

1. Obrzęk limfatyczny (chłonny). https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.2.37 Data dostępu: 21.06.2018

2. Kocińska K. Choroby układu naczyń limfatycznych. https://dermatologia.mp.pl/choroby/chorobyskory/73423,choroby-ukladu-naczyn-limfatycznych Data dostępu: 21.06.2018

(Odwiedzono: 152 razy, w tym dzisiaj: 1)