wpisz szukaną frazę

Krztusiec
Choroby zakaźne Objawy chorób

Krztusiec

Share

Krztusiec jest chorobą zakaźną układu oddechowego. Ze względu na fakt, że rozwija się na tle zakażenia bakteryjnego, należy w jego przypadku włączać leczenie przyczynowe, czyli antybiotykoterapię. Jest ona tym skuteczniejsza, im szybciej się ją zastosuje.

Niestety rozpoznanie krztuśca, zwłaszcza przebiegającego stosunkowo łagodnie, może być trudne. Szczepienia ochronne i przechorowanie w tym przypadku nie zapewniają trwałej odporności, ale wpływają na złagodzenie przebiegu choroby.

Czym jest krztusiec?

Krztusiec to jedna z chorób zakaźnych wywoływanych zakażeniem bakteryjnym. Jego najbardziej charakterystycznym objawem są napady kaszlu, które występują jednak przy wielu infekcjach układu oddechowego, więc rozpoznanie może stanowić wyzwanie[1][2][3].

Szczepienie na krztusiec pozwala złagodzić przebieg ewentualnej choroby, ale niestety nie daje stuprocentowej pewności braku zachorowania. Ponadto przechorowanie krztuśca również nie zapewnia trwałej odporności, dlatego na krztusiec możemy chorować nawet kilka razy w życiu.

Od końca lat 90. ubiegłego wieku obserwuje się wzrost częstości zachorowań na krztusiec, co ma związek nie tylko z uchylaniem się od obowiązku szczepień, ale także zmianami antygenowymi, jakie zachodzą w bakteriach[1][2][3].

Przebieg choroby jest najpoważniejszy u najmłodszych dzieci. Szacuje się, że umiera co setne niemowlę zakażone krztuścem przed ukończeniem 2. miesiąca życia. Im starsze dziecko, tym lepsze rokowanie. Sama choroba u zdrowych dotychczas osób najczęściej nie jest poważna, ale bardzo męcząca[1][2][3].

Przyczyny zachorowania na krztusiec

Krztusiec rozwija się na tle zakażenia bakterią

Bordetella pertussis, nazywaną też pałeczką krztuśca. Jedynym źródłem zakażenia może być chory człowiek, ponieważ zwierzęta nie chorują na krztusiec. Do zakażenia dochodzi drogą kropelkową, np. wskutek inhalacji rozpylanej podczas kaszlu czy nawet mówienia chorego wydzieliny z jego dróg oddechowych[1][2][3].

Pałeczka krztuśca wnika do komórek nabłonka dróg oddechowych. Toksyna krztuśca znajdująca się w bakterii powoduje jego martwicę, szczególnie nasiloną w obrębie tchawicy.

Wówczas dochodzi do zaburzeń produkcji śluzu, zapewniającego oczyszczanie dróg oddechowych z patogenów i ciał obcych, takich jak kurz czy pyłki, które dostają się tam z każdym oddechem. Śluz staje się gęsty i lepki, co silnie pobudza odruch kaszlowy[1][2][3].

Objawy krztuśca

Krztusiec wylęga się przez około 7-14 dni. Zakaźność jest bardzo duża i utrzymuje się nawet przez kilka tygodni, co skutkuje okresowym występowaniem ognisk epidemicznych. Sam przebieg jest natomiast uzależniony od stanu uodpornienia.

Osoby szczepione lub te, które przechorowały już krztusiec, przechodzą kolejne zakażenie dużo łagodniej, skąpoobjawowo i często nietypowo, ze sporadycznym, niecharakterystycznym kaszlem[1][2][3].

W typowym przebiegu krztuśca w pierwszej kolejności mamy do czynienia z tzw. objawami nieżytowymi, grypopodobnymi. Po wylęgnięciu bakterii chory skarży się na stany podgorączkowe, sporadyczny, suchy kaszel, skąpą wydzielinę z nosa.

Taki stan utrzymuje się zwykle przez 1-2 tygodnie, po czym rozpoczyna się okres typowego, napadowego kaszlu, który może utrzymywać się nawet przez 2 miesiące!

U pacjenta występują wówczas napady duszącego kaszlu, zwłaszcza w godzinach nocnych i nad ranem, okresowo z zanoszeniem się, u dzieci często zakończonego głębokim wdechem z głośnym świstem, określanym „pianiem koguta”.

Pod koniec napadu chory odkrztusza wydzielinę, czasem w postaci wymiotów. Napady mogą powtarzać się nawet kilkadziesiąt razy w ciągu doby! Silny kaszel może skutkować dusznością, prowadzącą do obrzęku i sinicy twarzy.

Czasem na twarzy i na spojówkach można zaobserwować krwawe wybroczyny spowodowane intensywnym wysiłkiem podczas kaszlu. U niemowląt i małych dzieci napad kaszlu może przyjmować postać napadu bezdechu, a także uogólnionych drgawek, co jest szczególnie niebezpieczne[1][2][3].

Po okresie napadowego kaszlu następuje etap zdrowienia, który może trwać nawet pół roku. W tym czasie napady kaszlu są coraz rzadsze, a najczęściej są spowodowane wysiłkiem fizycznym, karmieniem czy zmianą temperatury otoczenia[1][2][3].

Jak diagnozuje się krztusiec?

Rozpoznanie krztuśca w początkowym etapie może stanowić nie lada wyzwanie, ponieważ przebieg bardzo przypomina zapalenie oskrzeli, któremu towarzyszą napady kaszlu.

Utrzymywanie się ostrych napadów kaszlu przez ponad 3 tygodnie, czyli dłużej niż kryterium tzw. kaszlu ostrego, zmusza lekarza do wzięcia pod uwagę w diagnostyce różnicowej także krztuśca. Oczywiście przy znacznym nasileniu napadów takie podejrzenie powinno być wysunięte dużo szybciej[1][2][3].

W morfologii krwi można zaobserwować zwiększenie liczby białych krwinek, co wskazuje na bakteryjne pochodzenie infekcji, choć należy zaznaczyć, że zwłaszcza u dotychczas zdrowych dorosłych czasem nie da się zaobserwować żadnych odchyleń.

Ostateczne rozpoznanie stawia się na podstawie badań serologicznych, czyli oznaczenia przeciwciał w surowicy krwi lub mikrobiologicznych, polegających na hodowli bakterii np. z wymazu z gardła czy nosa lub odkrztuszonej wydzieliny. Przy typowym przebiegu choroby i udowodnionym kontakcie z osobą zakażoną, nie jest wymagane wykonanie potwierdzających badań laboratoryjnych[1][2][3].

Każde podejrzenie i rozpoznanie krztuśca musi zostać zgłoszone do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej[1].

Leczenie krztuśca

Leczenie krztuśca obejmuje zarówno terapię przyczynową, jak i objawową. Po pierwsze stosuje się antybiotykoterapię, która powinna być wdrożona w ciągu 3 tygodni od wystąpienia pierwszych napadów kaszlu. Im szybciej się ją włączy, tym łagodniejszy przebieg choroby.

Jeśli natomiast włączy się ją dopiero w okresie napadowego kaszlu, nie łagodzi samych napadów, ale skraca okres zakaźności chorego. Antybiotykami pierwszego wyboru w krztuścu są makrolidy, np. azytromycyna czy klarytromycyna. U osób nietolerujących tych leków, stosuje się kotrimoksazol[1][2][3].

W zwalczaniu uciążliwych objawów stosuje się leki rozrzedzające wydzielinę oraz inhalacje z soli fizjologicznej. Ponadto istotne jest wietrzenie pomieszczeń, w których przebywa chory, częstsze karmienie dzieci mniejszymi porcjami i nawodnienie.

Krztusiec jest szczególnie niebezpieczny u dzieci i u osób starszych, zwłaszcza obciążonych chorobami przewlekłymi. W tych grupach wiekowych często konieczna okazuje się hospitalizacja, a w najcięższych przypadkach także leczenie tlenem i sztuczna wentylacja[1][2][3].

Powikłania krztuśca

Na powikłania krztuśca najbardziej narażone są niemowlęta, zwłaszcza te do ukończenia 6. miesiąca życia, kobiety w ciąży, zwłaszcza w III trymestrze i osoby starsze obciążone dodatkowymi chorobami pulmonologicznymi czy niewydolnością serca.

Najczęstszą komplikacją jest zapalenie płuc, dotyczące nawet 20% chorych, ale także odma opłucnowa na skutek pękania pęcherzyków płucnych.

U najmłodszych dzieci zdarzają się także zaburzenia neurologiczne, np. drgawki, obrzęk mózgu, krwawienia wewnątrzczaszkowe. Mogą one pozostawiać trwałe ubytki, takie jak głuchota, padaczka czy upośledzenie umysłowe{1][2][3].

Znaczne zwiększanie ciśnienia wewnątrz jamy brzusznej podczas kaszlu może skutkować przepukliną, wypadaniem odbytnicy, nietrzymaniem moczu. W skrajnych przypadkach zdarzają się także pęknięcia żeber[1][2][3].

Jak zapobiegać zakażeniu krztuścem?

Najistotniejszą formą profilaktyki zachorowania na krztusiec jest szczepienie ochronne stosowane w naszym kraju od 1960 r. Należy jednak podkreślić, że nie gwarantuje ono braku choroby, ale w razie jej wystąpienia przebieg będzie łagodniejszy. Obowiązkowe szczepienie na krztusiec znajduje się w Programie Szczepień Ochronnych od wielu lat.

Obecnie stosuje się skojarzoną szczepionkę przeciwko błonicy, tężcowi i krztuścowi. W pierwszym roku życia, czyli okresie największego ryzyka związanego z chorobą, podaje się dziecku aż 3 dawki szczepienia[1][2][3][4].

Niemniej ze względu na utrzymywanie się odporności tylko przez około 10 lat po jej podaniu, zaleca się, aby każda osoba z grupy ryzyka ciężkiego przebiegu krztuśca w wieku dorosłym lub z otoczenia takich osób rozważyła też doszczepianie się co około 10 lat.

Dotyczy to zwłaszcza kobiet planujących ciążę, rodzin, w których w niedługim czasie pojawi się noworodek czy niemowlę, personelu opieki zdrowotnej, personelu żłobków i przedszkoli[1][2][4].

Osoby dotychczas zdrowe, które miały kontakt z osobą zakażoną, np. w środowisku domowym czy zawodowym, powinny przyjąć antybiotyk profilaktycznie. W tym przypadku również wybiera się makrolidy[1][2][3].

Izolacja chorego powinna trwać przez 5 dni po rozpoczęciu antybiotykoterapii, a jeśli jej nie zastosowano, należy podtrzymać ją nawet przez 3 tygodnie[1][2].

Źródła:

  1. Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 679-681, 2477-2478
  2. Pod red. Kawalec W., Pediatria, tom 2, wyd. PZWL, Warszawa 2013, s: 1029-1031, 1046-1047, 1077
  3. Pod red. Cianciara J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, tom2, wyd. Czelej, Lublin 2012, s: 889-893
  4. Link data dostępu: 12.04.2019

Poprzedni artykuł
Następny artykuł

O adamed.expert

adamed.expert to serwis poświęcony zdrowemu stylowi życia. Przygotowaliśmy dla Ciebie liczne porady zdrowotne, żywieniowe oraz wiele innych informacji, które wykorzystane na co dzień pozwolą Ci zadbać o zdrowie swoje i najbliższych. Na naszym portalu znajdziesz również aktualności ze świata medycyny i farmaceutyki, które pozwolą Ci na bieżąco śledzić nowinki prozdrowotne wpływające na jakość Twojego życia i zdrowia. Tematy poruszane w naszym serwisie to przede wszystkim codzienne dolegliwości z zakresu m. in.: kardiologii, alergologii, ginekologii, endokrynologii oraz wielu innych dziedzin medycyny.

Dzięki informacjom, które pozyskasz na adamed.expert poznasz metody radzenia sobie z najczęstszymi dolegliwościami oraz sposoby na wyeliminowanie codziennych dolegliwości jak np. czkawka.

Warto jednak pamiętać, iż porady, które znajdziesz na naszym portalu, nie zastąpią wizyty u lekarza specjalisty i jeśli dolegliwości nie mijają, warto skonsultować z lekarzem wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu Twojego organizmu i niepokojące objawy.

Artykuły zamieszczone w serwisie pozwolą łatwiej zinterpretować wyniki badań lub dowiedzieć się, jaki lekarz pomoże w leczeniu występujących dolegliwości i chorób. Znajdziesz u nas również wiele porad żywieniowych, ułatwiających prowadzenie zdrowego trybu życia, wskazówki dotyczące działania produktów spożywczych, w tym informacje po które warto sięgnąć, a których lepiej unikać; porady dla kobiet w ciąży oraz świeżo upieczonych mam, dla dzieci w wieku szkolnym, młodzieży, dorosłych, a także seniorów.
Adamed.expert to serwis kierowany do ludzi w każdym wieku! Porusza tematy istotne dla każdego z nas, na każdym etapie życia – od przygotowania organizmu do ciąży po porady dla seniorów. Zapoznaj się z naszymi artykułami i poradami! Udanej lektury!