'
Objawy chorób Zdrowe dziecko

Opóźniony rozwój mowy u dzieci – przyczyny i sposoby leczenia

Za opóźniony rozwój mowy u dzieci odpowiada szereg bardzo zróżnicowanych czynników. Ich wpływ może zupełnie zahamować rozwój mowy u małego pacjenta lub zaburzyć jego przebieg. Nieprawidłowości w tym obszarze często wiążą się z długotrwałym i skomplikowanym procesem diagnostycznym oraz terapeutycznym. Według danych epidemiologicznych, opóźnienia w rozwoju mowy występują u 6-8 proc. dzieci[1].

opóźniony rozwój mowy u dzieci

Co wpływa na rozwój mowy u dziecka?

Dzieci, których rozwój przebiega bez zakłóceń, z reguły opanowują mowę do 5.-6. roku życia. Do 5. urodzin u małego pacjenta mogą pojawiać się fizjologiczne zaburzenia mowy, które nie powinny wzbudzać niepokoju. Należą do nich m.in. powolne mówienie, niegramatyczne, nadmiernie uproszczone wypowiedzi, skracanie wyrazów, seplenienie[1].

Na proces rozwoju mowy wpływa wiele czynników – wśród nich wymienia się przede wszystkim prawidłowe działanie narządu słuchu, narządu wzroku oraz układu nerwowego, sprawność motoryczną narządów artykulacyjnych i ich właściwą budowę anatomiczną. Podkreśla się również rolę tzw. czynników motywujących do rozwoju mowy.

Duże znaczenie ma prawidłowy rozwój psychiczny (stosowny do wieku), ponieważ w wielu przypadkach za opóźnienia lub zaburzenia w rozwoju mowy u dzieciodpowiada upośledzenie umysłowe[1].

Sprawny słuch, wzrok i układ nerwowy

Dzięki sprawnemu analizatorowi słuchowemu dzieci uczą się mówić od innych osób oraz kontrolować własną fonację i artykulację. Dlatego do opóźnionego rozwoju mowy może przyczyniać się dysfunkcja narządu słuchu (np. u dzieci niesłyszących i niedosłyszących)[1].

Znaczna część zaburzeń artykulacji wiąże się z upośledzeniem wzroku, które utrudnia poprawne opanowanie mowy np. pod względem fonetycznym. Wynika to z braku właściwych wzorców: słyszanym wypowiedziom nie towarzyszą prawidłowe obrazy ruchu i układu ust w czasie artykulacji, które dziecko mogłoby naśladować. Poza tym u dzieci niewidzących i słabowidzących stres (psychiczny i socjalny) może negatywnie wpływać na proces rozwoju mowy.

Problem dotyka także małych pacjentów z zaburzeniami rozwoju ruchowego i obniżoną sprawnością motoryczną narządów artykulacyjnych[1].

Za zakłócenia rozwoju mowy odpowiadają uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego, do których może dochodzić:

  • w łonie matki (w następstwie zaburzeń endokrynologicznych, chorób wirusowych matki);
  • w okresie porodu (w związku z porodem powikłanym lub przedwczesnym);
  • w okresie wczesnodziecięcym (w wyniku urazu i zapalenia mózgu, zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych)[1].

Inne przyczyny opóźnienia rozwoju mowy u dziecka

Na fizjologiczny rozwój mowy u zdrowych dzieci niebagatelny wpływ wywiera motywacja do mówienia – trwała stymulacja ze strony otoczenia, zwłaszcza w „złotym okresie rozwoju mowy” (czyli do 3. roku życia). Szczególnego znaczenia nabiera kontakt słowny między matką a dzieckiem i czuła atmosfera, w której mała pociecha czuje się bezpiecznie[1].

Przyczyną nieprawidłowości w rozwoju mowy bywają defekty budowy narządów artykulacyjnych, w tym wady rozwojowe podniebienia i wady zgryzu. U dzieci w wieku 6-12 miesięcy za opóźnienia tego rodzaju odpowiadać mogą rozszczepy wargi, podniebienia miękkiego i twardego[1].

Jeśli u dziecka nie występuje żadna z wymienionych przyczyn wpływających na opóźnienie rozwoju mowy, stwierdza się tzw. proste opóźnienie rozwoju mowy czynnej, które dotyczy ok. 3 proc. dzieci w wieku przedszkolnym (najczęściej chłopców).

Przejawia się ono m.in. znacznymi trudnościami w tworzeniu wyrazów, ubogim słownictwem i wadami artykulacji. Nie stwierdza się natomiast zaburzeń słuchu ani rozumienia mowy; poziom umysłowy dzieci z prostym opóźnieniem rozwoju mowy czynnej jest prawidłowy. Uważa się, że u podłoża problemu leżeć może opóźnienie mielinizacji włókien nerwowych, które utrudnia wykonywanie szybkich i precyzyjnych ruchów narządów artykulacyjnych[1].

Rozwój mowy u dzieci zakłócają także zaburzenia emocjonalne, jak autyzm wczesnodziecięcy, mutyzm i logofobia[1].

Leczenie opóźnionego rozwoju mowy u dzieci

Postępowanie leczniczo-rehabilitacyjne w przypadku opóźnienia rozwoju mowy u dziecka zależy od rozpoznania – powinno być ukierunkowane na przyczynę problemu. Nie można zapominać, że proces diagnostyczny zwykle bywa skomplikowany, długotrwały oraz wymaga konsultacji i współpracy szerokiego grona specjalistów[1].

Mali pacjenci z reguły wymagają działań logoterapeutycznych, które mają pobudzić rozwój mowy lub skorygować nieprawidłowości. Dodatkowe wsparcie stanowić może rehabilitacja ruchowa. Czasem rozważa się włączenie leczenia farmakologicznego.

W przypadkach rozszczepów wargi i podniebienia przed rehabilitacją konieczne jest leczenie chirurgiczne i korekcja wad zgryzu. U dzieci z rozpoznanym niedosłuchem wdraża się postępowanie pedoaudiologiczne, obejmujące m.in. dobór właściwego aparatu i ćwiczeń słuchowych[1].

Im wcześniej wykryje się nieprawidłowości w rozwoju mowy u dziecka i zastosuje właściwe postępowanie, tym większa szansa na pełne powodzenie terapii[1].

Jak stymulować rozwój mowy u dziecka?

Rozmawiaj ze swoim dzieckiem jak najczęściej. Zrezygnuj ze zdrobnień, mów poprawnie. Czytaj mu – bajki dostosowane do wieku malucha poszerzą zasób jego słownictwa, pomogą przyswoić zasady gramatyczne i usprawnią procesy myślenia[2].

Źródła

1. Bogusławska-Wilczyńska A., Stopa A., Kurywczak K. Interdyscyplinarna ocena opóźnionego rozwoju mowy. Nowa Med. 2000;3:15-18 2. Niedzielski A., Kotowski M. Etapy rozwoju mowy. https://pediatria.mp.pl/prawidlowyrozwoj/rozwojfizyczny/52294,etapy-rozwoju-mowy Data dostępu: 26.02.2018