wpisz szukaną frazę

Choroby zakaźne Objawy chorób

Odra

Share

Ze względu na silne ruchy antyszczepionkowe w Europie, odra – choroba nie tak dawno prawie zapomniana, obecnie jest diagnozowana zastraszająco często. Jest to jedna z wysypkowych chorób zakaźnych, a szczególnie groźne jest tempo jej rozprzestrzeniania.

Mimo że z reguły ma łagodny przebieg, u niektórych pacjentów nawet po wielu latach mogą wystąpić poważne a nawet śmiertelne powikłania.

Czym jest odra?

Odra to jedna z chorób zakaźnych, przebiegających z wystąpieniem wysypki. Rozpoczyna się od objawów zwiastunowych, a dopiero w późniejszym etapie pojawiają się typowe zmiany skórne.

Na zakażenie narażona jest każda osoba, niezależnie do wieku, która nie przebyła dotychczas odry lub nie została na nią uodporniona przy pomocy szczepienia. Choroba najczęściej ma łagodny przebieg, a jej przechorowanie gwarantuje trwałą odporność.

Ciężki przebieg i powikłania najczęściej obserwuje się u najmłodszych dzieci, a także seniorów, zwłaszcza tych niedożywionych i pacjentów z niedoborami odporności. Te grupy są równocześnie najbardziej narażone na najpoważniejsze powikłanie, czyli zgon[1][2][3].

Wprowadzenie szczepień ochronnych przeciwko odrze w 1975 r. spowodowało znaczny spadek zachorowalności na odrę. Niestety w ostatnich latach można zaobserwować gwałtowny wzrost liczby chorych, co ma związek przede wszystkim z uchylaniem się od obowiązku szczepień[1][2][3].

Przyczyny zachorowania na odrę

Przyczyną zachorowania na odrę jest zakażenie się wirusem odry (Morbillivirus). Źródłem zakażenia może być jedynie drugi człowiek, ponieważ zwierzęta nie chorują.

Chory zaraża przez około 5 dni przed wystąpieniem wysypki i do 3 dni od jej pojawienia się. Wirus rozprzestrzenia się drogą kropelkową, m.in. przez wydzieliny osób zakażonych, takie jak wydzielina z nosa i gardła, krew, mocz i kał.

Dociera do komórek nabłonka górnych dróg oddechowych, gdzie namnaża się i zajmuje okoliczne węzły chłonne. Następnie trafia do krwi i zakaża kolejne komórki układu odpornościowego w organizmie[1][2][3].

Objawy odry

Czas wylęgania choroby od momentu zakażenia wirusem wynosi około 7-14 dni. Najczęściej jest on zupełnie bezobjawowy, rzadziej obserwuje się złe samopoczucie, stany podgorączkowe czy obniżenie apetytu[2][3].

Następnie mamy do czynienia z objawami zwiastunowymi – gorączką często sięgającą nawet 40 st. C, utrzymującą się przez kilka dni i symptomami ze strony układu oddechowego, takimi jak suchy kaszel, silny katar. Czasem towarzyszy im także stan zapalny spojówek ze światłowstrętem i łzawieniem – tzw. obraz zapłakanej twarzy[1][2][3].

W tym okresie można także najczęściej zaobserwować w jamie ustnej zmiany charakterystyczne dla zachorowania na odrę. Są to tzw. plamki Koplika, mające postać szarobiałych grudek otoczonych czerwoną obwódką zapalną na błonie śluzowej policzków w okolicy zębów przedtrzonowych, czyli na wysokości „czwórek” i „piątek”. Pojawiają się one zwykle na 2-3 dni przed wystąpieniem wysypki. Są efektem martwicy komórek nabłonka i obecności wysięku[1][2][3].

Po utrzymywaniu się przez kilka dni objawów zwiastunowych, na skórze pojawiają się ciemnoczerwone plamki i grudki śr. do 1 cm, które zlewają się ze sobą. Najczęściej wysypka ma charakter zstępujący, czyli w pierwszej kolejności pojawia się na twarzy i za uszami, poniżej linii włosów, a następnie na tułowiu i kończynach.

Zmiany zaczynają blednąć i znikać po kilku dniach w tej samej kolejności. Początkowo pozostają brunatne przebarwienia, a następnie stopniowo się złuszczają[1][2][3].

Jak diagnozuje się odrę?

Diagnozę odry można wysunąć na podstawie obrazu klinicznego. Dodatkowo w morfologii krwi można zaobserwować obniżenie liczby białych krwinek ze zwiększeniem liczby limfocytów, co wskazuje na infekcję wirusową.

Zawsze niezbędne jest jednak także potwierdzenie rozpoznania przy zastosowaniu badań laboratoryjnych, np. badań serologicznych identyfikujących przeciwciała, które powstały w organizmie w odpowiedzi na zakażenie wirusem odry. Każdy przypadek odry należy także zgłosić do Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej[1][2][3].

Leczenie odry

Leczenie odry opiera się wyłącznie na zwalczaniu objawów. W razie gorączki podaje się leki przeciwgorączkowe, przy światłowstręcie stosuje się zaciemnienie, a przy uciążliwym kaszlu leki przeciwkaszlowe. Ponadto należy zapewnić choremu odpoczynek, odpowiednie nawodnienie i odżywienie[1][2][3].

Jeśli doszło do powikłań bakteryjnych, należy włączyć antybiotykoterapię[1][2][3].

Powikłania odry

Dla życia i zdrowia pacjenta najgroźniejsze są powikłania odry. Najbardziej narażone są na nie dzieci i osoby starsze, zwłaszcza obciążone dodatkowymi chorobami przewlekłymi, niedożywione i osoby z niedoborami odporności, czy to wrodzonymi, czy nabytymi np. w przebiegu zakażenia wirusem HIV[1][2][3].

Wśród najczęstszych powikłań wymienia się: stosunkowo łagodne zapalenie ucha środkowego, często śmiertelne zapalenie płuc czy zapalenie mózgu, zwykle pozostawiające trwałe ubytki neurologiczne, takie jak niedowłady.

Zdarzają się również stany zapalne mięśnia sercowego czy ślepota spowodowana zapaleniem nerwu wzrokowego. Mogą one być spowodowane zarówno samym wirusem odry, jak i nadkażeniem bakteryjnym, o czym może świadczyć np. nawrót wysokich temperatur ciała po chwilowym ustąpieniu gorączki.

Najczęstszym powikłaniem hematologicznym jest natomiast małopłytkowość, prowadząca m.in. do krwawień[1][2][3].

Charakterystycznym powikłaniem odry jest również podostre stwardniające zapalenie mózgu. Jest tym częstsze, im w młodszym wieku zachorowało się na odrę, a bardziej predysponowani są chłopcy. Jego pojawienie się jest najprawdopodobniej efektem mutacji wirusa odry, który przetrwał w organizmie po ustąpieniu objawów choroby.

Najważniejszą cechą podostrego stwardniającego zapalenia mózgu jest to, że atakuje dopiero kilka-kilkanaście lat po przechorowaniu samej odry. Polega na postępujących zaburzeniach neurodegeneracyjnych, prowadzących do śmierci. Około połowy chorych umiera w ciągu roku[1][2][3].

Jak zapobiegać zakażeniu odrą?

Odra jest jedną z chorób zakaźnych, której bardzo łatwo zapobiegać, ponieważ jest dostępna szczepionka, której zadaniem jest stymulacja układu odpornościowego.

Początkowo stosowano szczepionkę zawierającą wyłącznie wirusa odry, następnie zastosowano skojarzone szczepienie przeciwko odrze, śwince i różyczce, tzw. MMR (od pierwszych liter nazw chorób po angielsku). Niestety jest ono okryte złą sławą w kręgach antyszczepionkowców, jako szczepienie wiążące się z największym ryzykiem powikłań.

Prawdą jest to, że powikłania poszczepienne zdarzają się w tym przypadku dosyć często, ale z reguły mają postać miejscowego obrzęku i zaczerwienienia lub izolowanych podwyższonych wartości temperatury po 7-10 dniach od szczepienia.

Szczepienie przeciwko odrze znajduje się w Programie Szczepień Obowiązkowych i jest refundowane wszystkim dzieciom w Polsce. Pierwsza dawka szczepienia jest podawana w 13-14 miesiącu życia, a druga do zeszłego roku w 10. roku życia.

Od 2019 r. druga dawka została przesunięta na 6. rok życia, aby zmniejszyć ryzyko zachorowania dziecka przez szybsze uodpornienie, w związku z coraz częstszym stwierdzaniem choroby. Dopiero po otrzymaniu drugiej dawki szczepionki uznaje się osobę za w pełni uodpornioną[1][2][3][4].

Każdy pacjent z odrą powinien być izolowany przez co najmniej 4 dni od wystąpienia wysypki, aby zmniejszyć ryzyko zakażenia kolejnych osób drogą kropelkową. Niemniej jeśli okaże się, że przebywał w jednym pomieszczeniu przez dłuższy czas z osobami nieszczepionymi, należy bezwzględnie zaszczepić je w ciągu 72 godzin od ekspozycji.

Jeśli natomiast były to kobiety w ciąży lub pacjenci z niedoborami odporności, u których szczepienie przeciwko odrze jest niewskazane, należy podać im immunoglobuliny[1][2].

Źródła:

  1. Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 2370-2372, 2474-2475
  2. Pod red. Kawalec W., Pediatria, tom 2, wyd. PZWL, Warszawa 2013, s: 1000-1002, 1046
  3. Pod red. Cianciara J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, tom2, wyd. Czelej, Lublin 2012, s: 723-726
  4. Link data dostępu: 12.04.2019

Poprzedni artykuł
Następny artykuł

O adamed.expert

adamed.expert to serwis poświęcony zdrowemu stylowi życia. Przygotowaliśmy dla Ciebie liczne porady zdrowotne, żywieniowe oraz wiele innych informacji, które wykorzystane na co dzień pozwolą Ci zadbać o zdrowie swoje i najbliższych. Na naszym portalu znajdziesz również aktualności ze świata medycyny i farmaceutyki, które pozwolą Ci na bieżąco śledzić nowinki prozdrowotne wpływające na jakość Twojego życia i zdrowia. Tematy poruszane w naszym serwisie to przede wszystkim codzienne dolegliwości z zakresu m. in.: kardiologii, alergologii, ginekologii, endokrynologii oraz wielu innych dziedzin medycyny.

Dzięki informacjom, które pozyskasz na adamed.expert poznasz metody radzenia sobie z najczęstszymi dolegliwościami oraz sposoby na wyeliminowanie codziennych dolegliwości jak np. czkawka.

Warto jednak pamiętać, iż porady, które znajdziesz na naszym portalu, nie zastąpią wizyty u lekarza specjalisty i jeśli dolegliwości nie mijają, warto skonsultować z lekarzem wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu Twojego organizmu i niepokojące objawy.

Artykuły zamieszczone w serwisie pozwolą łatwiej zinterpretować wyniki badań lub dowiedzieć się, jaki lekarz pomoże w leczeniu występujących dolegliwości i chorób. Znajdziesz u nas również wiele porad żywieniowych, ułatwiających prowadzenie zdrowego trybu życia, wskazówki dotyczące działania produktów spożywczych, w tym informacje po które warto sięgnąć, a których lepiej unikać; porady dla kobiet w ciąży oraz świeżo upieczonych mam, dla dzieci w wieku szkolnym, młodzieży, dorosłych, a także seniorów.
Adamed.expert to serwis kierowany do ludzi w każdym wieku! Porusza tematy istotne dla każdego z nas, na każdym etapie życia – od przygotowania organizmu do ciąży po porady dla seniorów. Zapoznaj się z naszymi artykułami i poradami! Udanej lektury!