'
Choroby wewnętrzne Objawy chorób

Niedoczynność tarczycy – objawy, przyczyny, leczenie oraz zapobieganie

Niedoczynność tarczycy to stan, w którym organ ten produkuje niewystarczającą ilość hormonów. Oznacza to zaburzenie chemicznych reakcji organizmu, gdyż hormony tarczycy wędrując w krwiobiegu, wpływają na niemal każdą część ciała – od serca i mózgu, przez mięśnie, na skórze kończąc. Pierwsze objawy niedoczynności tarczycy są zazwyczaj subtelne, lecz schorzenie nieleczone przez długi czas może być przyczyną rozwoju licznych chorób.

Objawy i rozpoznanie niedoczynności tarczycy

Czym jest niedoczynność tarczycy?

Produkcja hormonów tarczycy

Najważniejszymi hormonami tarczycy są tyroksyna (T4) oraz trójjodotyronina (T3). Ta druga substancja wpływa na metabolizm komórek – jeśli jest jej zbyt mało, organizm zaczyna zwalniać swoje tempo. Prawidłowe funkcjonowanie tarczycy zależne jest od innych gruczołów. Podwzgórze wydziela hormon o nazwie tyreolibryna (TRH). Wysyła on sygnał do przysadki mózgowej, aby ta z kolei uwolniła tyreotropinę (TSH), czyli hormon stymulujący pracę tarczycy. Jeżeli na którymkolwiek z tych etapów wystąpią zaburzenia, mogą pojawić się problemy z wytworzeniem właściwej ilości hormonów przez tarczycę.

Objawy niedoczynności tarczycy

  • Zmęczenie
  • Uczucie przygnębienia i stany depresyjne
  • Obniżona koncentracja i spowolnienie procesów myślowych
  • Przybieranie na wadze bez wyraźnej przyczyny
  • Nadwrażliwość na zimno
  • Nadmierna senność
  • Przesuszona skóra i włosy
  • Chrypa
  • Bóle i zwiotczenie mięśni
  • Zwiększony poziom cholesterolu we krwi

Objawy występujące przy niedoczynności tarczycy nie wskazują jednoznacznie na to schorzenie. Są one bowiem charakterystyczne dla wielu jednostek chorobowych, a ich nasilenie wzrasta powoli i stopniowo. Czasem też nie daje żadnych objawów, jak w przypadku subklinicznej niedoczynności tarczycy. Zaawansowana niedoczynność tarczycy, znana jako obrzęk śluzowaty, występuje rzadko, ale może być niebezpieczna dla życia. Objawia się niskim ciśnieniem krwi, spłyceniem oddechu oraz obniżeniem temperatury ciała. W skrajnych przypadkach kończy się zapadnięciem w śpiączkę lub nawet śmiercią. U kobiet w ciąży niedoczynność tarczycy może spowodować opóźnienie rozwoju dziecka.

Czynniki ryzyka niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy to niezwykle powszechna przypadłość. Dotyka od 3 do 5 procent całej populacji[1]. Częściej występuje u kobiet niż u mężczyzn, a ryzyko wzrasta z wiekiem. Szczególnie narażone są kobiety po 60. roku życia. Jednak niedoczynność tarczycy u dzieci również się zdarza. Nie bez znaczenia pozostaje także rasa. U białych kobiet oraz Azjatek ryzyko wystąpienia tego schorzenia jest wyższe. Najczęściej występujące przyczyny niedoczynności tarczycy:

  • Choroba Hashimoto
  • Uszkodzenia tarczycy (np. spowodowane radioaktywnym jodem czy przebytą operacją)
  • Choroby przysadki lub podwzgórza
  • Przyjmowane leki
  • Ciężki niedobór jodu
  • Podostre limfocytarne zapalenie tarczycy

Możliwe powikłania niedoczynności tarczycy

Skutkiem niedoczynności tarczycy mogą być:

  • Kardiomiopatia
  • Niewydolność serca
  • Wysięk opłucnowy

Rozpoznanie niedoczynności tarczycy

Niedoczynność tarczycy może być rozpoznana po wykonaniu badania krwi. Można bezpośrednio wykonać oznaczenie poziomu hormonów wytwarzanych przez ten gruczoł, czyli T3 oraz T4. W początkowych stadiach choroby ich wartości mogą jednak pozostawać w normie. Głównym markerem niedoczynności tarczycy jest więc wytwarzany przez przysadkę hormon TSH, którego zadaniem jest pobudzenie tarczycy do pracy.

Jego podwyższona ilość może świadczyć o wystąpieniu schorzenia. Zdarza się jednak, że za nieprawidłową pracę tarczycy odpowiedzialne są wady innych gruczołów (przysadki lub podwzgórza). W takich sytuacjach konieczne może być wykonanie dodatkowych badań.

Leczenie niedoczynności tarczycy

Zazwyczaj zdiagnozowanie niedoczynności tarczycy oznaczać konieczność przyjmowania leków do końca życia. Na szczęście leczenie to w większości przypadków jest proste, bezpieczne i efektywne. Polega na regulowaniu poziomu hormonów poprzez podawanie ich w syntetycznej formie. Dieta w niedoczynności tarczycy powinna być bogata w jod.

Zapobieganie niedoczynności tarczycy

Zdecydowana większość przypadków niedoczynności tarczycy spowodowana jest przez chorobę Hashimoto (przewlekłe limfocytowe zapalenie tarczycy). Nie ma sposobu, by w jakiś sposób zabezpieczyć się przed tym schorzeniem. Można jednak zadbać o to, by w razie pojawienia się symptomów, jak najszybciej postawić diagnozę i podjąć leczenie.

Kobiety po 35. roku życia powinny przeprowadzać badania co 5 lat, natomiast panie w wieku podeszłym (od 60. roku życia) oraz osoby z grupy zwiększonego ryzyka (cierpiące na chorobę Addisona, reumatoidalne zapalenie stawów, anemię złośliwą, cukrzycę typu 1 lub stwierdzające ryzyko na podstawie wywiadu rodzinnego) powinny sprawdzać poziom hormonów tarczycy przynajmniej raz na 3 lata.

Źródła:

1. http://www.mirecc.va.gov/cihvisn2/Documents/Provider_Education_Handouts/Hypothyroidism_Information_Sheet_for_BHPs_Version_3.pdf