wpisz szukaną frazę

Malaria
Choroby zakaźne Objawy chorób

Malaria

Malaria
Podziel się

Malaria to choroba pasożytnicza, występująca powszechnie w krajach tropikalnych i subtropikalnych. W wielu przypadkach zakażenie kończy się śmiercią, co dotyczy zwłaszcza dzieci poniżej 5 roku życia[1]. Przeczytaj jakie są objawy malarii, metody jej leczenia oraz jak się przed nią uchronić, podróżując po tropikach.

Co to jest malaria?

Malaria (zimnica) – to choroba wywoływana przez pierwotniaki (zarodźce malarii). Jest przyczyną milionów zakażeń i kilkuset tysięcy zgonów rocznie na całym świecie. Zarodźce malarii pasożytują u człowieka w wątrobie i czerwonych krwinkach krwi obwodowej[2].

Na ryzyko ciężkiego przebiegu malarii narażone są szczególnie:

  • dzieci,
  • kobiety ciężarne,
  • podróżnicy, pochodzący z naszej strefy klimatycznej – malaria jest główną, zakaźną przyczyną śmierci osób podróżujących po terenach tropikalnych[2][3].

Malaria: przyczyny

Malaria rozprzestrzeniana jest przez wektory, którymi są zakażone pierwotniakami samice komarów z gatunków Anopheles. W trakcie ukłucia komar przenosi pasożyta do krwiobiegu człowieka. Gatunkami zarodźców, które wywołują malarię u ludzi, są:

  • Plasmodium falciparum (zarodziec sierpowaty, najgroźniejszy dla człowieka),
  • Plasmodium vivax (zarodziec ruchliwy),
  • Plasmodium malariae (zarodziec pasmowaty),
  • Plasmodium ovale (zarodziec owalny),
  • Plasmodium knowlesi (zarodziec małpi)[2][3].

Pozostałe drogi zakażenia malarią

Oprócz ukłucia przez komara, malarią można zarazić się także innymi drogami:

  • poprzez transfuzję krwi,
  • używając tej samej igły (czynnikiem ryzyka jest przyjmowanie narkotyków dożylnych),
  • od zakażonej matki w trakcie ciąży[4].

Egzotyczne podróże jako czynnik ryzyka malarii

Kraje tropikalne są bez wątpienia kuszącym kierunkiem podróży, dlatego coraz więcej turystów pragnie je odwiedzić. Niestety, pewien odsetek podróżników (szacunkowe dane mówią o 15-70%), zwłaszcza słabo przygotowanych do wojaży, zapada na problemy zdrowotne, związane bezpośrednio z pobytem w egzotycznym regionie. U części turystów są to przewlekłe zaburzenia żołądkowo-jelitowe, u innych zmiany skórne albo stany zapalne dróg oddechowych, u niektórych natomiast gorączki o nieznanej przyczynie. Wysoka temperatura ciała jest właśnie jednym z pierwszych objawów malarii. Z tych przyczyn szczególną ostrożnością powinni się wykazać podróżujący do Afryki (szczególnie krajów Sub-Saharyjskich), Ameryki Środkowej i Południowej oraz Azji. Wysokie ryzyko dotyczy podroży do niektórych krajów Oceanii, zwłaszcza Papui Nowej Gwinei i Wysp Salomona[1][2]

„Co roku ponad 10 000 podróżnych choruje na malarię po powrocie z tropików. W Polsce rocznie zapada na tę chorobę do kilkudziesięciu osób.”[3]

Malaria: objawy

Jakie są objawy malarii? Pogorszenie samopoczucia nie następuje tuż po ukłuciu przez komara, gdyż choroba wylęga się przez minimum 7 dni, częściej jednak przez kilka tygodni, a u niektórych osób nawet miesięcy.(3,4) Po tym czasie występują pierwsze objawy malarii, którymi są:

  • gorączka,
  • dreszcze, poty,
  • osłabienie, złe samopoczucie,
  • bóle mięśni,
  • ból głowy[3][4].

Pozostałe objawy, które mogą zaatakować chorego, to:

  • nudności, wymioty, biegunka, ból brzucha,
  • żółtaczka,
  • ból w klatce piersiowej
  • kaszel[3][4].

U części osób zakażonych malarią dochodzi do regularnych ataków choroby, rozpoczynających się dreszczami, potami i wysoką gorączką, które po pewnym czasie ustępuje[4].

W ciężkich postaciach zimnica prowadzi do uszkodzenia różnych narządów wewnętrznych oraz zaburzeń metabolicznych. Jeżeli pasożyty zajmą ośrodkowy układ nerwowy (malaria mózgowa), choroba może wywołać śpiączkę[3].

Malaria: leczenie

Na czas leczenia malarii chory musi pozostać w szpitalu. Dokładny przebieg terapii jest uzależniony od stanu pacjenta, jednak w przypadku turystów z krajów rozwiniętych, którzy zarazili się malarią, każda postać choroby powinna być traktowana jako przypadek ciężki, gdyż w przeciwieństwie do ludności zamieszkującej tereny malaryczne, ich układ immunologiczny nie wykształcił mechanizmów częściowej odporności przeciwko zimnicy[2].

Istnieją różne leki przeciwmalaryczne, jednak zwykle nie stosuje się jednego rodzaju, lecz kombinację różnych leków. Taki sposób postępowania nazywany jest w skrócie  ACT (z ang. artemisinin-based combination therapies)[2].

Możliwe powikłania malarii

Jeśli terapia malarii zostanie podjęta odpowiednio szybko, powinno dojść do całkowitego wyleczenia. Niestety, ciężka postać choroby może w skrajnych przypadkach prowadzić do śmierci, a u niektórych zakażenie pozostawia trwałe następstwa, głównie związane z układem nerwowym oraz zachowaniem (zaburzenia nastroju, problemy z pamięcią)[3].

Malaria: zapobieganie

Szczepionka przeciwko malarii nie istnieje, jednak profilaktyka przeciwmalaryczna pozwala w znaczącym stopniu zmniejszyć ryzyko zachorowania. Każdy, kto planuje wyjazd w rejony wysokiego zagrożenia chorobą, powinien dowiedzieć się jak najwięcej na jej temat oraz zastosować wszystkie możliwe sposoby zapobiegania zakażeniu. Podstawowym działaniem prewencyjnym jest chemioprofilaktyka, czyli przyjmowanie leku przeciwmalarycznego. Ponadto istnieją równe niefarmakologiczne sposoby ochrony przed zarodźcami: odpowiedni ubiór, moskitiery, repelenty (substancje odstraszające owady) klimatyzacja.

Metoda zapobiegania malariiOpis
ChemioprofilaktykaZapobiegawcze przyjmowanie leków przeciwmalarycznych
MoskitierySiatki osłonowe przeciwko komarom, chroniące miejsce snu, okna, kratki wentylacyjne
Repelenty i insektycydyŚrodki odstraszające komary (np. DEET) i środki owadobójcze (odzież impregnowana permetryną)
Odpowiednie ubranieOdzież w jasnych kolorach, długie rękawy, jasne skarpety i obuwie
KlimatyzacjaDążenie do obniżenia temperatury i wilgotności w pomieszczeniach
Czas przebywania w terenieUnikanie spędzania w czasu w terenie w okresie największej aktywności owadów (od zmierzchu do świtu)

Tabela: Profilaktyka malarii[1][4]

Malaria: rys historyczny

Malaria to choroba towarzysząca ludzkości od zarania jej dziejów. Pierwotniaki z rodzaju Plasmodium wywodzą się z wolno żyjącego, jednokomórkowego organizmu, który z biegiem czasu przystosował się do pasożytniczego trybu życia. Komary Anopheles stały się ich głównym żywicielem i wektorem około 30 mln lat temu. Gdy tylko pojawił się człowiek, komary zaczęły przenosić pierwotniaki do jego organizmu[5].

Kolebką malarii była Afryka Zachodnia i Środkowa. Kiedy człowiek zaczął migrować, choroba przeniosła się do innych części świata. Ze względu na wymagania temperaturowe komarów malarycznych, choroba stanowi zagrożenie głównie w rejonach tropikalnych i subtropikalnych, jednak historia zna epidemie malarii, które dotknęły nawet tereny Syberii[5].

Jako jednostka chorobowa malaria została wyodrębniona przez Hipokratesa w IV wieku p.n.e. Według szacunkowych danych tylko w XX wieku zimnica mogła zabić 150-300 milionów ludzi[5].

Malaria w Polsce

W diariuszach, listach i pamiętnikach sprzed kilkuset lat, znalezionych na terenie Polski, można natknąć się na wzmianki o napadach „febry”, które według współczesnych badaczy dotyczą właśnie malarii. Informacje o ziołach stosowanych w leczeniu febry znajdują się w XVI-wiecznych „herbariach”, czyli zielnikach, natomiast pierwsze naukowe charakterystyki choroby pojawiły się w XIX wieku. Szczegółowe opisy przebiegu malarii tropikalnej można znaleźć również w polskiej literaturze u Henryka Sienkiewicza oraz Józefa Conrada-Korzeniowskiego[6].

Źródła:

  1. Walczak A. O niezbędności profilaktyki malarii wśród polskich podróżnych. Probl Hig Epidemiol 2014, 95(1): 1-5
  2. Korzeniowski K. Postępy w leczeniu i profilaktyce malarii. lekarz wojskowy 2013 (3): 330-336
  3. Wroczyńska A. Malaria. https://www.mp.pl/pacjent/zdrowiewpodrozy/malaria/62861,malaria Data dostępu: 15.04.2019
  4. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/malaria/symptoms-causes/syc-20351184 Data dostępu: 15.04.2019
  5. Dzbeński T.H. Sytuacja epidemiologiczna malarii w Polsce – dawniej, obecnie i w przyszłości. Wiadomoœci Parazytologiczne 2008, 54(3), 205–211
  6. Knap J. P., Myjak P.(red) Malaria. Profilaktyka, klinika, zwalczanie. Opracowanie rekomendowane przez Głównego Inspektora Sanitarnego, Warszawa 2008, s. 26-27

ICD-10 – Klasyfikacja chorób

Choroby wywołane przez pierwotniaki (B50–B64)

B50 Malaria wywołana przez Plasmodium falciparum

B51 Malaria wywołana przez Plasmodium vivax

B52 Malaria wywołana przez Plasmodium malariae

B53 Inna postać malarii potwierdzona parazytologicznie

B54 Malaria nieokreślona

Zobacz także:

Jakie rośliny odstraszają komary?