wpisz szukaną frazę

Szczelina odbytu
Objawy chorób

Szczelina odbytu

Szczelina odbytu
Podziel się

Szczelina odbytu to przypadłość występująca stosunkowo często, szczególnie u ludzi młodych. Jest chorobą uciążliwą, która znacznie obniża komfort życia[1]. Jakie są przyczyny powstania szczeliny odbytu i co można zrobić, aby jak najszybciej ją wyleczyć? Oto kilka informacji na ten temat.

Czym jest szczelina odbytu?

Szczelina odbytu to inaczej rana błony śluzowej kanału odbytu, która ma postać linijnego „pęknięcia”. Zazwyczaj rana tworzy się na tylnym spoidle, w okolicach kości ogonowej. Szczelina może mieć postać:

  • ostrą – objawy mają duże nasilenie, ale utrzymują się krótko,
  • przewlekłą – objawy utrzymują się przez dłuższy czas.

Większość przypadków szczeliny odbytu można wyleczyć zachowawczo, u niektórych pacjentów konieczny jest natomiast zabieg chirurgiczny[2].

Szczelina odbytu: przyczyny

Przyczyny powstania szczeliny odbytu mogą być różne. Bezpośrednim powodem jest pęknięcie lub uraz, którym mogą sprzyjać:

  • twarde i/ lub obfite stolce,
  • zaparcia,
  • chroniczna biegunka,
  • wprowadzanie ciał obcych do odbytu,
  • poród[3][4].

Rzadsze przyczyny rany odbytu:

  • zaburzenia relaksacji mięśni dna miednicy,
  • choroba Leśniowskiego-Crohna (lub inne nieswoiste schorzenie zapalne jelit),
  • rak odbytu,
  • zakażenie wirusem HIV,
  • gruźlica,
  • syfilis (kiła)[3][4].

„Szczelina odbytu jest po chorobie hemoroidalnej drugą co do częstości występowania chorobą zapalną odbytu. Występuje u około 10% populacji osób po 40. roku życia.”[4]

Czy szczeliny odbytu wiążą się z powikłaniami?

W niektórych przypadkach niestety tak. Przede wszystkim rana na odbycie może mieć postać przewlekłą. Mówimy o niej, gdy objawy utrzymują się przez co najmniej 8 tygodni. Ponadto osoby, u których szczelina wystąpiła raz, mogą mieć skłonność do nawrotów.

U części pacjentów dochodzi do szerzenia się stanu zapalnego w obrębie przestrzeni międzyzwieraczowej, co prowadzi do wytworzenia kanału przetoki. Jeszcze innym możliwym powikłaniem jest zwężenie kanału odbytu[3][4].

Szczelina odbytu: objawy

Piekący ból, nasilający się podczas wypróżniania oraz krew podczas oddawania stolca (żywoczerwona, zauważalna na stolcu lub papierze toaletowym), to główne objawy szczeliny odbytu. Rany odbytu (które czasami są widoczne gołym okiem) powodują również ból utrzymujący się jeszcze po wypróżnieniu, nawet do kilku godzin. W przewlekłej postaci na brzegu odbytu może wykształcić się tak zwany fałd brzeżny[2][3].

Czy rana przy odbycie wymaga konsultacji z lekarzem?

Tak, każdy przypadek bólu w okolicach odbytu oraz pojawienia się krwi w trakcie wypróżniania wymaga zgłoszenia się do lekarza. Specjalista stawia diagnozę na podstawie wywiadu z pacjentem oraz badania. W niektórych przypadkach konieczne jest wykonanie rektoskopii (wziernikowania odbytnicy) lub biopsji odbytu, które pomagają stwierdzić, czy za objawami stoi szczelina odbytu, czy inna choroba[2].

Szczelina odbytu: leczenie

Istnieją różne sposoby leczenia szczeliny odbytu, a u większości pacjentów możliwe jest pozbycie się uciążliwych objawów metodami zachowawczymi. Zwykle leczenie trwa przez kilka tygodni.

Szczelina odbytu – dieta

Dieta jest podstawowym „domowym” sposobem leczenia szczeliny odbytu. Polega głównie na zwiększeniu udziału błonnika pokarmowego w jadłospisie, dzięki czemu możliwe jest uniknięcie problemu zaparć i twardych stolców. Rekomendowana dawka błonnika to 25-30 gramów dziennie. Bogatymi źródłami błonnika są:

  • warzywa,
  • owoce,
  • pełnoziarniste produkty zbożowe (kasze, pieczywo, makarony)[3]
ProduktPorcjaIlość błonnika (g)
Gruszka1 sztuka średniej wielkości5,5
Jabłko1 sztuka średniej wielkości4,4
MalinySzklanka8
Banan1 sztuka średniej wielkości3,1
Buraki100-gramowa porcja2,8
Brokuły100-gramowa porcja2,6
Marchewka2 średnie sztuki2,8
CiecierzycaSzklanka (po ugotowaniu)12,5

Tabela: Zawartość błonnika pokarmowego w przykładowych produktach[5]

Co ważne, gwałtowne zwiększenie udziału błonnika w posiłkach może spowodować złe samopoczucie i wzdęcia, dlatego należy robić to stopniowo[3].

Oprócz diety istotne jest także picie dużej ilości wody w ciągu dnia. Woda jest niezbędna, aby błonnik mógł spełnić swoją rolę, a ponadto zmiękcza stolec i ułatwia wypróżnianie[3].

Popękany odbyt – co przynosi ulgę?

W ramach terapii lekarze zwykle zalecają środki ułatwiające wypróżnianie, ciepłe nasiadówki oraz środki o działaniu miejscowym, które łagodzą uciążliwe dolegliwości bólowe. Jak rozluźnić odbyt, aby przyspieszyć łagodzenie objawów? W tej sytuacji pomocne są specjalistyczne maści o działaniu zmniejszającym napięcie zwieraczy odbytu (nitrogliceryna, diltiazem)[2].

Osoba chora na szczelinę odbytu powinna także unikać silnego parcia na stolec podczas wypróżniania, gdyż takie postępowanie sprzyja pęknięciom.

Szczelina odbytu – jak leczyć zaawansowane przypadki?

Kiedy leczenie zachowawcze nie wystarcza, wówczas na pomoc idą zastrzyki z botuliny, podawane w zwieracz odbytu lub zabieg chirurgiczny, czyli wycięcie szczeliny odbytu lub boczne nacięcie zwieracza. Leczenie chirurgiczne wiąże się z ryzykiem inkontynencji – nietrzymania (zwłaszcza w postaci gazów), jednak dzięki nowoczesnym technikom operacyjnym można zmniejszyć ryzyko tego typu powikłań[1][2].

Czasami pacjenci, u których rana odbytu utrzymuje się przewlekle, ale objawy są skąpe, mogą zwlekać z decyzją o operacji. Jednak ze względu na ryzyko komplikacji choroby, w niektórych przypadkach zabieg chirurgiczny jest bardzo wskazany i nie należy go przekładać[4].

Szczelina odbytu: zapobieganie

Szczelina odbytu u dzieci i dorosłych nie zawsze jest możliwa do uniknięcia. Podstawą jest zapobieganie zaparciom i unikanie parcia na stolec. Aby ułatwić sobie wypróżnianie, najskuteczniejszymi sposobami są dieta dostarczająca odpowiedniej ilości błonnika (analogiczna do tej, stosowanej w terapii), picie dużej ilości płynów oraz aktywność fizyczna.

Szczelina odbytu: rys historyczny

Na łamach literatury szczelina odbytu jako jednostka chorobowa została opisana po raz pierwszy w 1934 roku przez Lockhart-Mummery. Częstość występowania szczeliny w populacji szacuje się na 10%. Jest problemem dotykającym w podobnym stopniu kobiety i mężczyzn[1].

Źródła:

  1. Kucharczyk A. Kliniczna i obrazowa ocena powierzchownej otwartej sfinkterotomii w leczeniu przewlekłej szczeliny odbytu. Nowa Medycyna 2014(1): 3-9
  2. Romaniszyn M. Szczelina odbytu. Link Data dostępu: 15.04.2019
  3. Anal fissure. Link Data dostępu: 15.04.2019
  4. Kucharczyk A., Kołodziejczak M. Pułapki zachowawczego leczenia przewlekłej szczeliny odbytu. Nowa Med 2017; 24(4): 158-163
  5. Gunnars K. 22 High-Fiber Foods You Should Eat. Link Data dostępu: 15.04.2019

ICD-10 – Klasyfikacja chorób

K60 Szczelina i przetoka odbytnicy i okolicy odbytu

Zobacz także:

Jak zbadać jelito grube i cienkie?

ICD-10 – Klasyfikacja chorób
K60 Szczelina i przetoka odbytnicy i okolicy odbytu czytaj więcej...
Poprzedni artykuł