wpisz szukaną frazę

Dna moczanowa
Objawy chorób

Dna moczanowa

Podziel się

Dna moczanowa to jedna z najczęstszych chorób stawów. W jej przebiegu dochodzi do okresowego wytrącania się kryształów moczanu sodu w obrębie płynu stawowego, a często także okolicznych tkanek, co wiąże się z występowaniem dolegliwości.

Początkowo poza okresami napadów, pacjent może nie odczuwać jakichkolwiek objawów. Niewłączenie leczenia dny, prowadzi jednak do przewlekłej postaci choroby, prowadzącej m.in. do postępującego uszkodzenia chrząstek stawowych i trwałego upośledzenia czynności stawów.

Czym jest dna moczanowa?

Dna moczanowa to zapalna choroba stawów, której objawy są spowodowane wytrącaniem się kryształów moczanu sodu w jamie stawowej. Ataki dny moczanowej są stwierdzane przede wszystkim u mężczyzn po 40. roku życia, rzadziej u kobiet, głównie w okresie pomenopauzalnym.

Osoby, u których raz wystąpił napad dny są narażone na jego nawrót, najczęściej już po kilku miesiącach, dlatego należy u nich włączać leki obniżające stężenie kwasu moczowego[1][2][3][4].

Podstawową metodą zapobiegania chorobie jest zdrowy styl życia – regularna aktywność fizyczna, zdrowa dieta, ograniczenie palenia i picie alkoholu, a także utrzymywanie prawidłowych wartości masy ciała[1][2][3][4].

Przyczyny zachorowania na dnę moczanową

Kwas moczowy jest fizjologicznym produktem przemian zachodzących w ludzkim organizmie. U niektórych osób dochodzi do nadprodukcji kwasu moczowego albo mogą występować trudności z jego metabolizmem i wówczas stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi rośnie. Jeśli przekroczy 7 mg/dl, mówimy o tzw. hiperurykemii. Najczęściej jest jednak ona bezobjawowa[1][3].

Wśród możliwych przyczyn wzrostu stężenia kwasu moczowego w surowicy krwi można wymienić, np. dietę bogatopurynową, ponieważ to właśnie puryny są metabolizowane do kwasu moczowego.

Pokarmami bogatopurynowymi są np.: czerwone mięso, zwłaszcza podroby, czy owoce morze. Jeszcze nie tak dawno, produkty te były bardzo drogie i trudnodostępne, dlatego dnę moczanową, nazywa się także czasem potocznie „schorzeniem bogatych” lub „chorobą królów”[1][2][3].

Hiperurykemia towarzyszy niektórym chorobom nowotworowym, zwłaszcza hematologicznym, a także może być indukowana przez radioterapię czy leki immunosupresyjne, stosowane m.in. po przeszczepach czy w leczeniu chorób autoimmunologicznych.

Ataki dny mogą wystąpić także u pacjentów z chorobami nerek, np. torbielowatością nerek czy po intensywnym wysiłku fizycznym i u osób z zaburzeniami hormonalnymi, takimi jak niedoczynność tarczycy czy nadczynność przytarczyc.

Kolejnym czynnikiem sprawczym mogą być również leki, przede wszystkim niektóre leki moczopędne, często stosowane np. w leczeniu nadciśnienia tętniczego[1][3].

Objawy dny moczanowej

Dna moczanowa przyjmuje postać napadów i bezobjawowych okresów międzynapadowych. Atak dny wiąże się z silnym bólem stawu o nagłym początku, najczęściej w godzinach rannych. Zajęty staw jest silnie obrzęknięty, skóra nad nim napięta, błyszcząca i silnie zaczerwieniona, a z czasem zaczyna się łuszczyć.

W obrębie dużych stawów, np. kolanowych obrzęk związany jest również z nagromadzeniem zwiększonej ilości płynu stawowego. W niektórych przypadkach występują również pozastawowe objawy towarzyszące, takie jak podwyższona temp. ciała, rozbicie, ogólne osłabienie[1][3][4].

Najczęściej dna moczanowa zajmuje staw śródstopno-paliczkowy I, czyli staw w obrębie palucha stopy. Wówczas atak dny nazywany jest także podagrą i występuje prędzej czy później u praktycznie wszystkich pacjentów z dną. Wśród innych stawów najczęściej zajmowanych podczas ataków dny można wymienić stawy skokowe, stawy kolanowe, rzadziej stawy kończyn górnych.

Napad trwa kilkanaście dni, po czym ustępuje niezależnie od tego czy włączyło się leczenie. Następuje wówczas bezobjawowy okres międzynapadowy, aż do momentu wystąpienia kolejnego ataku wywołanego czynnikiem spustowym[1][3][4].

U niektórych pacjentów, zwłaszcza niestosujących się do zaleceń lekarza, po kilku latach nawracających napadów dny, dochodzi z czasem do rozwoju tzw. dny przewlekłej. Ma ona postać zapalenia wielostawowego, często współwystępującego z narastającą niewydolnością nerek wskutek odkładnia się kryształów moczanu sodu także w obrębie tkanki śródmiąższowej nerek.

Odkładające się kryształy tworzą również tzw. guzki dnawe, które możemy zaobserwować w tkankach miękkich np. na małżowinach usznych. Dnę przewlekłą najczęściej stwierdza się u pacjentów z poważnymi towarzyszącymi zaburzeniami metabolizmu, np. źle kontrolowaną hiperlipdemią, otyłością, nadciśnieniem czy stanami przedcukrzycowymi i cukrzycą[1][3][4].

Jak diagnozuje się dnę moczanową?

Rozpoznanie napadu dny moczanowej stawia się najczęściej na podstawie wywiadu i badania pacjenta, ponieważ objawy są z reguły charakterystyczne. Można oczywiście posiłkować się badaniami laboratoryjnymi, w których stwierdza się podwyższone stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi.

Pamiętajmy jednak, że w momencie ataku dochodzi do wytrącenia się moczanu sodu w obrębie płynu stawowego, co z kolei może skutkować prawidłowym, a czasem wręcz obniżonym stężeniem kwasu moczowego w surowicy[1][3].

W przypadku wątpliwości co do pochodzenia stanu zapalnego stawu, można przeprowadzić także badanie pobranego płynu stawowego, co stanowi złoty standard diagnostyczny. Wówczas pod mikroskopem można zaobserwować kryształy moczanu sodu.

Jeśli złogi odłożą się także w obrębie tkanek okołostawowych i chrząstek, możliwe jest również ich uwidocznienie na w obrazie RTG. Kryształy moczanu w obrębie ścięgien obserwuje się natomiast w badaniu tomografii komputerowej, rezonansu magnetycznego czy USG[1][3].

Leczenie dny moczanowej

Sama hiperurykemia, czyli podwyższone stężenie kwasu moczowego w surowicy krwi jest stosunkowo częstą patologią. Stanowi to czynnik ryzyka wystąpienia dny moczanowej, ale ze względu na bezobjawowy przebieg hiperurykemii u większości pacjentów, leczenie mające na celu obniżenie stężenia kwasu moczowego, włącza się zwykle dopiero po pierwszym ataku dny. Mówiąc prościej, większość pacjentów z podwyższonym stężeniem kwasu moczowego w surowicy krwi, nigdy na dnę nie zachoruje[1][3][4].

Leczenie farmakologiczne, mające na celu zmniejszenie ryzyka wystąpienia kolejnych napadów dny, polega na stosowaniu środków zmniejszających stężenie kwasu moczowego w osoczu. Lekiem pierwszego wyboru jest allopurynol, którego dawkę lekarz dostosowuje indywidualnie. W przypadku jego nietolerancji lub nieskuteczności, można zastosować także febuksostat.

Diagnoza dny wymaga również dokładnego przyjrzenia się liście leków stosowanych przez pacjenta i zastąpienia innymi substancjami, leków podwyższających stężenie kwasu moczowego w surowicy, np. niektórych leków moczopędnych[1][3][4].

Atak dny moczanowej jest bardzo bolesny i najczęściej skłania pacjenta do wizyty u lekarza. Mimo to, nawet bez włączenia leczenia mija samoistnie po kilkunastu dniach. Lekiem pierwszego wyboru w zwalczaniu dolegliwości bólowych w czasie ataku, a także służącego do redukcji stanu zapalnego jest kolchicyna.

Jeśli pacjent nie toleruje leku, można sięgnąć również po inne substancje z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych. W przypadku nietolerancji lub przeciwwskazań do stosowania tej grupy leków, należy zastosować glikokortykosteroidy doustnie lub miejscowo dostawowo. W szczególnie nasilonych przypadkach stosuje się połączenie glikokortykosteroidu z niesteroidowym lekiem przeciwzapalnym[1][3][4].

Jak zapobiegać atakom dny moczanowej?

Osoby narażone na występowanie ataków dny moczanowej, np., te po przebytych napadach, powinny szczególnie zwracać uwagę na codzienną dietę. Należy unikać pokarmów bogatopurynowych, takich jak czerwone mięso, zwłaszcza podroby.

Ponadto trzeba ograniczyć spożycie alkoholu, a także owoców i napojów owocowych. Kolejnym elementem edukacji pacjenta jest przekonanie go o konieczności redukcji masy ciała w przypadku nadwagi i otyłości, a także o zaprzestaniu palenia papierosów i spożywania alkoholu[1][2][3][4].

Źródła:

  1. Pod red. Gajewski P., Interna Szczeklika 2017, wyd. Medycyna Praktyczna, Kraków 2017, s: 2060-2066
  2. Li R, Yu K, Li C, Dietary factors and risk of gout and hyperuricemia: a meta-analysis and systematic review., Asia Pac J Clin Nutr. 2018;27(6):1344-1356
  3. https://www.mp.pl/pacjent/reumatologia/choroby/63788,dna-moczanowa – data dostępu: 24.04.2019
  4. Aktualne postępowanie w dnie moczanowej. Praktyczne wskazówki z wytycznych EULAR 2016, Link – data dostępu: 24.04.2019