'
Objawy chorób

Jakie są objawy autyzmu u dzieci?

Autyzm to zaburzenie neurorozwojowe zaliczane do grupy tzw. całościowych zaburzeń rozwojowych. W jego przebiegu pojawiają się nieprawidłowości zachowania dotyczące komunikacji, interakcji społecznych i wzorców aktywności (obejmujących m.in. czynności ograniczone i stereotypowe). Istotne jest, że zaburzenia funkcjonowania mają charakter całościowy – występują bez związku z otoczeniem, obserwuje się je w różnych warunkach. Objawy autyzmu u dziecka ujawniają się przed ukończeniem 3. roku życia, zwłaszcza w 2. roku życia uwidacznia się regres rozwojowy w wielu obszarach; zaniepokojenie rodziców budzi przede wszystkim brak oczekiwanych zdolności językowych[1][2].

autyzm

ASD – (nie tylko) zaburzenia rozwoju mowy

Wśród najważniejszych problemów dzieci z zaburzeniem ze spektrum autyzmu (autism spectrum disorder – ASD) wymienia się upośledzenie rozwoju mowy i komunikacji oraz trudności w interakcjach społecznych[1][3].

Nasilenie objawów autyzmu może być różne – od niewielkiego po znaczne. U niektórych pacjentów rozwój intelektualny przebiega prawidłowo, u innych – rozpoznaje się kolejne stopnie niepełnosprawności intelektualnej (dlatego mówi się o „spektrum zaburzeń autystycznych”)[3].

W wielu przypadkach właśnie niewystarczające umiejętności komunikacji werbalnej i artykulacji są pierwszym objawem, który zwraca uwagę rodziców. Mały pacjent może zapominać słowa i zwroty, które – jak się zdawało – zdołał już wcześniej opanować. Opiekunowie są zaniepokojeni, gdy nie reaguje na własne imię (mimo wielokrotnego przywoływania), w rezultacie pojawia się podejrzenie zaburzenia słuchu.

Część pociech tworzy własny, specyficzny język, którym jednak nie można porozumiewać się z otoczeniem. W niektórych przypadkach ASD występuje tzw. odwleczona echolalia – dzieci (po pewnym czasie) wygłaszają z pamięci zdania zasłyszane u dorosłych, jednak takie „komentarze” zwykle nie przystają do sytuacji. Do charakterystycznych objawów należy także nietypowa tonacja, stopień głośności, szybkość lub barwa głosu[1][3].

Problemy dzieci z ASD – samotność w tłumie

Mały pacjent z ASD, który potrafi już wykorzystywać mowę w charakterze narzędzia komunikacji, odczytuje wypowiedzi interlokutora w sposób absolutnie dosłowny (np. zwrot typu „rzuć okiem na ten obraz” może wprawić go w osłupienie). Ograniczenia dotyczą również gestykulacji oraz umiejętności interpretowania gestów innych osób, ich mimiki, stanów emocjonalnych. Co więcej, dziecko na ogół nie ma świadomości, w jaki sposób jego zachowanie oddziałuje na innych. Często reaguje na uczucia innych niestosowanie, nie potrafi okazywać radości (np. uśmiechać się, gdy kogoś zobaczy), dzielić się przyjemnościami; może błędnie interpretować intencje i wyraz twarzy drugiej osoby, co nierzadko skutkuje konfliktami z rówieśnikami[1][3].

Dzieci z ASD mają trudności w nawiązywaniu kontaktu wzrokowego, nie można znaleźć z nimi również wspólnego pola uwagi. Czasem wydają się bardzo zaabsorbowane własną aktywnością. Zwykle cechuje je brak kreatywności i wyobraźni. Nierzadko bawią się w izolacji i poświęcają dużo uwagi przedmiotom, nie ludziom[1].

Czy to autyzm?

Charakterystycznym objawem ASD jest również sztywność zachowania – duży opór wobec jakichkolwiek zmian (nieraz połączony z napadami złości). W przypadku ciężkiej postaci choroby zachowania stereotypowe mogą przejawiać się pstrykaniem palcami, chodzeniem w kółko, machaniem rękami. W wielu przypadkach występuje nadmierna lub ograniczona wrażliwość na bodźce zewnętrzne (na dotyk, zapach, dźwięk)[1][3].

Jeśli u dziecka występują niepokojące objawy, które mogą wskazywać na zaburzenie ze spektrum autyzmu, warto skorzystać z testu przesiewowego M-CHAT, charakteryzującego się dobrymi właściwościami psychometrycznymi. Co prawda, stworzono go z myślą o opiekunach dzieci w wieku od 18 do 30 miesięcy, ale można sięgać po niego również w przypadku nieco starszych pociech. Kwestionariusz zawiera szereg pytań oraz ocenę punktową – jeżeli wynik wskazuje na ryzyko autyzmu, konieczna jest konsultacja lekarska[1][3].

Jak leczyć ASD?

Leczenie zaburzeń ze spektrum autyzmu wymaga cierpliwości i systematyczności – obejmuje długotrwałą terapię uwzględniającą wsparcie psychologiczne, pedagogiczne, logopedyczne oraz zajęcia z zakresu terapii ruchowej. Jak dotąd, nie udokumentowano wpływu farmakoterapii lub diety na przebieg samego autyzmu, jednak czasem stosuje się je w leczeniu zaburzeń towarzyszących[3].

Źródła:

1. Yates K., Couteur A.L. Diagnostyka autyzmu. Szczęsny E. (tłum.). https://www.mp.pl/poz/psychiatria/inne_zaburzenia/44159,diagnostyka-autyzmu Data dostępu: 26.02.2018 (przedruk za: Paediatr Child Health. 2009;19:55–59) 2. Miernik-Jaeschke M. Jakie objawy występujące w okresie niemowlęcym najczęściej zgłaszają rodzice dzieci chorych na autyzm? https://www.mp.pl/pytania/pediatria/chapter/B25.QA.15.1.11 Data dostępu: 26.02.2018 3. Sawionek I. Autyzm. https://pediatria.mp.pl/choroby/choroby-neurologiczne/138736,autyzm Data dostępu: 26.02.2018