wpisz szukaną frazę

Objawy chorób

Endometrioza: objawy, leczenie i płodność

Share

Endometrioza występuje wtedy, gdy tkanka przypominająca wyściółkę macicy (endometrium) znajduje się poza jamą wewnętrzną macicy i tam się rozrasta. Ból występuje wtedy głównie podczas menstruacji. Jakie leczenie jest odpowiednie i jaki wpływ ma ta choroba na możliwość płodność?

Zasadniczo każdy narząd może być dotknięty endometriozą. Jednak endometrioza najczęściej występuje w narządach miednicy małej w bezpośrednim sąsiedztwie macicy (np. jajowodów i jajników) lub w jamie otrzewnowej między jelitem a tyłem macicy (tzw. przestrzeń Douglasa). Przyczyny powstawania endometriozy są w dużej mierze nieznane.

Endometrioza: Co to jest?

Endometrioza jest łagodną chorobą, która jest powszechna wśród kobiet i często pozostaje niewykryta. Podobna do błony śluzowa macicy tkanka rośnie nie tylko w jamie macicy, ale również w miejscach, w których tak naprawdę nie powinna: na przykład w głębszych warstwach ścian macicy lub całkowicie poza macicą w innych narządach. Zmiany są łagodne, ale mogą powodować silny ból.

Endometrioza jest chorobą przewlekłą i często bardzo bolesną. Przesunięta tkanka jest w pełni funkcjonalna i podobnie jak normalna wyściółka macicy jest zaangażowana w cykl menstruacyjny, co powoduje dyskomfort, zwłaszcza w okresie menstruacji: Ważnym objawem endometriozy jest zatem bolesny okres menstruacyjny, któremu towarzyszą silne skurcze. To, w jaki sposób endometrioza staje się zauważalna, zależy między innymi od organów, w których znajduje się przemieszczona tkanka macicy.

W zależności od tego, gdzie znajduje się przemieszczona błona śluzowa macicy, można wyróżnić następujące formy endometriozy:

  • Endometrioza genitalis externa: zmiany endometryczne rozwijają się w obrębie miednicy małej, np. na macicy, otrzewnej, jajnikach lub jajowodach.
  • Endometrioza genitalis interna: zmiany endometryczne są zlokalizowane w mięśniach macicy. Skutkuje to bardzo silnym bólem menstruacyjnym.
  • Endometrioza extragenitalis: zmiany endometryczne występują w sąsiednich narządach macicy. Mogą to być na przykład jelito lub pęcherz, rzadko narządów poza miednicą małą, takich jak przepona, pępowina lub płuca są zagrożone.

Zasadniczo endometrioza może wystąpić we wszystkich narządach. Najczęściej jednak wpływa na narządy miednicy w bezpośrednim sąsiedztwie macicy (np. jajowodów i jajników). Może być również umieszczony w jamie otrzewnowej pomiędzy jelitem a tylną częścią macicy (przestrzeń Douglasa).

Jedna z najczęstszych chorób ginekologicznych

Dokładna częstotliwość występowania endometriozy jest nieznana, ponieważ wiele kobiet dotkniętych chorobą jest wolna od objawów. Jednakże endometrioza jest jedną z najczęstszych chorób kobiecych. Według szacunkowych danych endometriozą dotknięta jest nawet co dziesiąta kobieta[1]. Prawdopodobieństwo rozwoju choroby maleje jednak wraz z menopauzą[2].

Endometrioza: objawy zależą od cyklu menstruacyjnego

Typowe objawy endometriozy są następujące:

  • ból menstruacyjny
  • uporczywy ból
  • ból w plecach i ból podczas stosunku płciowego
  • zaburzenia miesiączkowania
  • niepłodność
  • krew w moczu lub stolcu

Bóle menstruacyjne

Najważniejszym objawem endometriozy jest bolesna miesiączka (dysmenorrhoea). Ból (zwykle ból w podbrzuszu) zaczyna się na krótko przed rozpoczęciem miesiączki i ustępuje ponownie po krwawieniu. Ból może być tak silny, że nie pozwala na normalną aktywność zawodową. W przeciwieństwie do dysmenorrhea pierwotnego, który pojawia się wkrótce po pierwszym okresie menstruacyjnym i nie jest spowodowany nieprawidłowymi zmianami w narządzie, typowy ból menstruacyjny endometriozy, który rozpoczyna się dopiero w wieku dorosłym, nazywany jest wtórną dysmenorrheą.

Uporczywy ból

Czasami endometrioza powoduje ból, który trwa dłużej lub występuje całkowicie niezależnie od cyklu. Ten długotrwały ból jest prawdopodobnie spowodowany uszkodzeniem tkanki, w której znajdują się zmiany endometryczne. Szczególnie w miejscach, gdzie krew nie może odpłynąć z przyczyn anatomicznych, powtarzające się krwawienie zależne od cyklu wywołuje podrażnienia i bolesne objawy.

Ból w plecach i podczas stosunku płciowego

Jeśli zmiany endometryczne zlokalizowane są w jamie otrzewnej pomiędzy jelitem a macicą, typowymi objawami endometriozy są bóle pleców i bóle podczas stosunku płciowego (dyspareunia).

Zaburzenia miesiączkowania

Innymi ważnymi objawami endometriozy są zaburzenia cyklu – często powodujące krwawienie międzymiesiączkowe i plamienie. Jeśli w warstwie mięśniowej macicy występują zmiany endometryczne, miesiączka jest bardzo obfita i zazwyczaj trwa długo (tzw. menorrhagia).

Niepłodność

Wiele kobiet z endometriozą jest niepłodnych. Jednak choroba ta niekoniecznie uniemożliwia posiadanie dzieci.

Rzadsze objawy endometriozy

Jeśli endometrioza skupia się na pęcherzu moczowym, może wystąpić krew w moczu i problemy z oddawaniem moczu. Jeśli endometrioza powstaje w jelicie,  mogą występować ślady krwi w stolcu.

W endometriozie tkanka podobna do błony śluzowej macicy znajduje się poza wewnętrzną jamą macicy i tam się rozmnaża.

 

Dotkliwość objawów wywołanych przez endometriozę niekoniecznie wynika ze skali choroby: około połowa wszystkich kobiet z endometriozą jest wolna od typowych objawów. Objawy endometriozy zależą przede wszystkim od tego, gdzie znajdują się zmiany endometryczne. W niektórych przypadkach zmiany endometryczne nie wywołują żadnych szczególnych objawów i pozostają niezauważone do końca życia pacjenta.

Dolegliwości w zależności od cyklu hormonalnego

Jeśli endometrioza powoduje dolegliwości, jest to uzależnione od żeńskiego cyklu hormonalnego: Cykl hormonalny wpływa na wewnętrzną warstwę macicy, błonę śluzową macicy i jest powtarzany co około 28 dni. W tym okresie błona śluzowa macicy narasta pod wpływem hormonów żeńskich (takich jak estrogen i progesteron), tak że w przypadku ciąży zapłodnione jajo może się w niej osadzić.

Jeśli jajo nie zostanie zapłodnione, po owulacji, rozpoczyna się miesiączka i błona śluzowa  macicy jest usuwana. Jednocześnie rozpoczyna się odkładanie się błony śluzowej macicy w nowym cyklu.

Ponieważ przemieszczona tkanka podlega cyklowi hormonów żeńskich, podobnie jak “normalna” błona śluzowa macicy, endometrioza może wiązać się z dyskomfortem, zwłaszcza podczas miesiączki.

Objawy endometriozy ustępują wraz z początkiem menopauzy, tj. po ustaniu miesiączki. Również u kobiet w ciąży objawy endometriozy zmniejszają się lub nawet całkowicie znikają, ponieważ miesiączka ustaje w czasie ciąży.

Leczenie: Terapia farmakologiczna i chirurgiczna

Endometrioza nie zawsze wymaga leczenia: jeśli endometrioza nie powoduje dyskomfortu, leczenie nie jest konieczne.

To, czy terapia ma sens w poszczególnych przypadkach i jakie środki są najbardziej odpowiednie, zależy od następujących czynników:

  • stopień endometriozy
  • położenie zmian chorobowych w organizmie
  • wiek
  • pragnienie posiadania dzieci

Metoda leczenia endometriozy dobierana jest indywidualnie i w dużej mierze zależy od  stopnia uciążliwości objawów. Istnieją leki i hormony łagodzące ból i skurcze. Te ostatnie nie są jednak odpowiednie, jeśli kobieta chce mieć dzieci. Możliwa jest również operacja usunięcia nadmiaru tkanki. W niektórych przypadkach oba sposoby leczenia są łączone.

Niektóre kobiety podejmują również samodzielnie działania przeciwko objawom endometriozy: mogą na przykład zmienić dietę, podjąć regularne ćwiczenia lub zmniejszyć stres (np. poprzez ćwiczenia relaksacyjne). Chociaż takie środki jak terapia przeciwbólowa endometriozy nie mają wpływu na wszystkie kobiety i nie zawsze są one skuteczne, to z reguły jednak nie mogą one wyrządzić żadnej szkody.

Nasi eksperci z przyjemnością odpowiedzą na wszelkie pytania dotyczące pigułek, okresu itp!

Operacja chirurgiczna endometriozy

To, która metoda chirurgiczna najlepiej nadaje się do chirurgicznego leczenia endometriozy, zależy od tego, jak duże są zmiany endometryczne i gdzie się one znajdują. Zmiany endometryczne osiągalne przez pochwę mogą być wycięte bezpośrednio przez chirurga. Mniejsze zmiany w jamie brzusznej są usuwane laserowo lub elektrochirurgicznie podczas laparoskopii.

Jeżeli endometrioza wykazuje rozległe lub niekorzystnie położone zmiany chorobowe, konieczna jest poważna operacja poprzez nacięcie brzucha. W tym przypadku, a jeśli chora nie chce lub już ma dzieci, może być wskazane całkowite usunięcie jajników, aby zapobiec cyklowi hormonalnemu i związanym z nim objawom endometriozy.

Jeśli zaplanowana ciąża nie zostanie osiągnięta podczas endometriozy, operacja taka może zwiększyć prawdopodobieństwo przyszłego zajścia w ciążę

Leczenie farmakologiczne endoemtriozy

Do leczenia endometriozy dostępne są również leki. Leczenie endometriozy oparte na lekach może być stosowane dodatkowo do operacji lub samodzielnie, w zależności od zakresu choroby i celu leczenia. W celu złagodzenia bólu w krótkim okresie czasu, wskazane są środki przeciwbólowe zmniejszające bolesne dolegliwości, nie likwidują one jednak przyczyn bólu.

Terapia hormonalna

Jeśli pragnienie posiadania dzieci nie mogło być do tej pory spełnione z powodu endometriozy, terapia hormonalna nie jest odpowiednia: Zamiast tego możliwa jest laparoskopia, w której zmiany endometryczne są usuwane w możliwie najdokładniejszy sposób. Jednak dodatkowe leczenie farmakologiczne endometriozy po operacji może być przydatne w celu wsparcia jej skutków. Jeśli ani jajniki, ani jajowody nie są dotknięte endometriozą, nie można stwierdzić, czy płodność jest w ogóle uzależniona od tego schorzenia.

Terapia endometriozy przy użyciu preparatów hormonalnych ma na celu zablokowanie cyklu hormonalnego: powoduje to zatrzymanie zmian endometrycznych. Stosowane są estrogeny, progestyny lub agoniści GnRH, takie jak goserelin. Aby leczenie hormonalne endometriozy miało długotrwały efekt, konieczne jest przyjmowanie leku do sześciu miesięcy[1]. W wyniku stosowania leków mogą wystąpić różne skutki uboczne:

  • przyrost masy ciała,
  • zmęczenie, zmiany nastroju,
  • problemy z cerą,
  • uderzenia gorąca,
  • suchość pochwy[3].

Co więcej, endometrioza może nawrócić po leczeniu farmakologicznym.

Przyczyny endometriozy

Dokładne przyczyny endometriozy nie zostały jeszcze wyjaśnione. Istnieją jednak różne teorie na temat tego, jak endometrioza może pojawiać się poza jamą macicy:

  • ruchy mięśni macicy
  • przemieszczanie się komórek błony śluzowej macicy
  • odwrócona menstruacja (wsteczna)
  • predyspozycje genetyczne
  • zaburzona interakcja hormonów

Jedna z teorii sugeruje, że ruchy mięśni macicy u kobiet z endometriozą są zwiększone i nieskoordynowane, co prowadzi do drobnych urazów w głębokich warstwach wyściółki macicy. Komórki uwolnione w wyniku tego procesu docierają do jamy brzusznej przez jajowody lub wrastają w warstwę mięśniową macicy, gdzie tworzą nową tkankę podobną do macicy.

Inne teorie zakładają, że komórki macicy są przenoszone z macicy przez naczynia krwionośne lub naczynia limfatyczne, na przykład do płuc.

Innym czynnikiem rozwoju endometriozy jest tzw. wsteczna menstruacja: Zgodnie z tymi założeniami można przyjąć, że miesiączka prowadzi do przeniesienia komórek endometrium przez jajowody z macicy.

Ponieważ w niektórych rodzinach można zaobserwować nagromadzenie przypadków endometriozy, możliwe są również predyspozycje genetyczne.

Endometrioza może być również spowodowana zakłóconą interakcją hormonów lub procesami immunologicznymi: Możliwe jest, że przeniesione komórki endometrium mogą gromadzić się poza wewnętrzną jamą macicy tylko wtedy, gdy układ odpornościowy jest przeciążony lub nie działa prawidłowo.

Diagnoza endometriozy

Zdiagnozowanie endometriozy zajmuje dość wiele czasu – nawet jeśli kobieta ma ostre objawy i dlatego konsultuje się z lekarzem na wczesnym etapie. Objawy mogą się znacznie różnić w zależności od przypadku i nie są zbyt charakterystyczne.

Pierwszym krokiem w kierunku diagnozy jest szczegółowe omówienie objawów. Po tym następuje dokładne badanie ginekologiczne: lekarz może być w stanie wykryć zmiany endometriozy w pochwie i szyjce macicy. Zabiegi obrazowania, takie jak USG (ultrasonografia) lub tomografia komputerowa (CT), są rzadko stosowane w diagnostyce endometriozy.

Tylko laparoskopia może wykazać, że są to zmiany endometryczne: W tym celu lekarz wykonuje dwa małe nacięcia w ścianie brzucha: Przez jedno nacięcie wsuwa małą kamerę z lampą, przez drugie wkłada instrumenty, za pomocą których może bezpośrednio usunąć tkankę. W ten sposób lekarz może nie tylko przyglądać się zmianom, ale także pobierać równocześnie próbki tkanek w celu ich mikroskopowej oceny (tzw. biopsja).

Endometrioza i płodność

Jeśli istnieje niespełnione, z powodu endometriozy, pragnienie posiadania dzieci , przydatne może być usunięcie zmian endometrycznych za pomocą laparoskopii: Badania wykazały, że zwiększa to szansę na spontaniczną ciążę.

Ciąża pomimo endometriozy?

Nie wiadomo, czy zmiany endometryczne w ogóle wpływają na płodność, jeśli nie znajdują się na jajnikach lub jajowodach. Jednak operacja usunięcia zmian endometrycznych z jajników może zwiększyć prawdopodobieństwo zajścia w ciążę.

Jednakże, jeśli skutecznie leczona endometrioza powtórzy się później (tzn. jeśli nastąpi nawrót), sztuczne zapłodnienie (np. zapłodnienie in vitro) jest zazwyczaj bardziej prawdopodobne, aby zaspokoić pragnienie posiadania dzieci niż (kolejna) operacja.

Endometrioza nie musi być przeszkodą w posiadania dzieci.

 

Szczególnie w przypadku endometriozy leczonej wyłącznie farmakologicznie, często dochodzi do nawrotu choroby. Jedyną niezawodną ochroną przed nawracającą endometriozą jest całkowite usunięcie jajników. Również po rozpoczęciu menopauzy endometrioza nie powraca, ponieważ comiesięczne krwawienie miesiączkowe ustaje.

Endometrioza: typowy przebieg i powikłania

Przebieg endometriozy różni się znacznie w zależności od indywidualnych przypadków i zależy od wielu różnych czynników, takich jak wiek, miejsce występowania zmian endometrycznych lub metody leczenia.

Jeśli zmiany w endometryczne i torbiele w jajniku zostaną usunięte w drodze zabiegu chirurgicznego, ból może zostać złagodzony. Usunięcie zmian endometrycznych za pomocą laparoskopii może mieć również nieznacznie pozytywny wpływ na płodność.

Niestety, choroba charakteryzuje się dużą tendencją do nawrotów[1]

Powikłania endometriozy

Endometrioza może prowadzić do różnych powikłań w dalszym przebiegu choroby: Powtarzające się krwawienia, które pojawiają się wraz z endometriozą w miejscach, z których trudno jest odpłynąć krwi, podrażniają otaczającą tkankę. Może to prowadzić do zrostów i blizn, które prowadzą do silnego bólu i upośledzenia funkcji narządów. Jeśli jajowody są dotknięte endometriozą, na przykład, rozwijają się tam krwawe torbiele, które są nazywane torbielami czekoladowymi od koloru zdeponowanej w nich krwi. Mogą one prowadzić do zwężenia się jajowodów z powodu procesów bliznowacenia.

Częstym powikłaniem endometriozy jest niepłodność. Jednym z możliwych powodów jest to, że endometrioza powoduje zrosty i blizny w narządach ważnych dla ciąży, takich jak jajowody i jajniki.

Źródła:

1. Bacz A. Endometrioza. https://www.mp.pl/pacjent/choroby/88290,endometrioza data dostępu: 11.04.2019

2. Endometriosis. https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/endometriosis/symptoms-causes/syc-20354656 Data dostępu: 11.04.2019

3. Mohamed A.W., Higuera V., Solan M. Endometriosis. https://www.healthline.com/health/endometriosis Data dostępu: 11.04.2019

O adamed.expert

adamed.expert to serwis poświęcony zdrowemu stylowi życia. Przygotowaliśmy dla Ciebie liczne porady zdrowotne, żywieniowe oraz wiele innych informacji, które wykorzystane na co dzień pozwolą Ci zadbać o zdrowie swoje i najbliższych. Na naszym portalu znajdziesz również aktualności ze świata medycyny i farmaceutyki, które pozwolą Ci na bieżąco śledzić nowinki prozdrowotne wpływające na jakość Twojego życia i zdrowia. Tematy poruszane w naszym serwisie to przede wszystkim codzienne dolegliwości z zakresu m. in.: kardiologii, alergologii, ginekologii, endokrynologii oraz wielu innych dziedzin medycyny.

Dzięki informacjom, które pozyskasz na adamed.expert poznasz metody radzenia sobie z najczęstszymi dolegliwościami oraz sposoby na wyeliminowanie codziennych dolegliwości jak np. czkawka.

Warto jednak pamiętać, iż porady, które znajdziesz na naszym portalu, nie zastąpią wizyty u lekarza specjalisty i jeśli dolegliwości nie mijają, warto skonsultować z lekarzem wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu Twojego organizmu i niepokojące objawy.

Artykuły zamieszczone w serwisie pozwolą łatwiej zinterpretować wyniki badań lub dowiedzieć się, jaki lekarz pomoże w leczeniu występujących dolegliwości i chorób. Znajdziesz u nas również wiele porad żywieniowych, ułatwiających prowadzenie zdrowego trybu życia, wskazówki dotyczące działania produktów spożywczych, w tym informacje po które warto sięgnąć, a których lepiej unikać; porady dla kobiet w ciąży oraz świeżo upieczonych mam, dla dzieci w wieku szkolnym, młodzieży, dorosłych, a także seniorów.
Adamed.expert to serwis kierowany do ludzi w każdym wieku! Porusza tematy istotne dla każdego z nas, na każdym etapie życia – od przygotowania organizmu do ciąży po porady dla seniorów. Zapoznaj się z naszymi artykułami i poradami! Udanej lektury!