wpisz szukaną frazę

Kiła (syfilis)
Dolegliwości seksualne Objawy chorób

Kiła (syfilis)

Kiła (syfilis)
Podziel się

Jak podaje Państwowy Zakład Higieny w ciągu ostatniej lat gwałtownie rośnie w Polsce liczba przypadków zachorowania na kiłę.  W przeliczeniu na 100 tys. mieszkańców wzrosła ona z 2,5 w roku 2000 do 4,5 w roku 2017 – czyli ponad dwukrotnie.  Podobnie wysokie wzrosty odnotowywane są również w innych krajach Unii Europejskiej. W krajach, gdzie prowadzi się tego typu statystyki można zaobserwować, że szczególnie często zarażają się kiłą mężczyźni homoseksualni.

Co to jest kiła (lues, syfilis)?

Kiła (syfilis) jest chorobą przenoszoną drogą płciową, wywoływaną przez bakterię Treponema pallidum. Patogen przenoszony jest głównie poprzez niezabezpieczony stosunek płciowy. Nieleczona kiła może prowadzić do poważnych, długotrwałych powikłań.

Jak często występuje kiła?

Od roku 2010 r. liczba zgłoszeń dotyczących kiły w Polsce wzrosła prawie dwukrotnie. Podczas gdy w 2011 r. zgłoszono 655 przypadków, do 2017 r. liczba ta wzrosła do 1593. Mężczyźni cierpią około 5 razy częściej niż kobiety. w krajach europejskich, gdzie prowadzi się tego typu statystyki można zauważyć, że najbardziej zagrożeni kiła są mężczyźni homoseksualni. Na przykład w Niemczech 80 na 100 chorych to osoby homoseksualne.

Historia

Nazwa „syfilis” powstała w roku 1530 we włoskiej Weronie i pochodzi z napisanego przez lekarza rodzaju poematu, w którym pasterz o imieniu Syfilis zachorował na kiłę jako kara za swoje bluźniercze życie. Inna nazwa „lues” to łacińskie słowo oznaczające” chorobę zakaźną”.

Kiła: Jakie są przyczyny?

Patogen kiły (syfilisu) jest gatunkiem bakterii Treponema pallidum z rodziny krętków (spirochetów). Treponema pallidum (krętek kiły) zaraża wyłącznie ludzi.

Syfilis jest prawie zawsze przenoszony poprzez kontakt seksualny z zainfekowanym partnerem bez zabezpieczenia. Podczas stosunku płciowego bakterie przedostają się do organizmu poprzez najmniejsze uszkodzenia błon śluzowych lub skóry.

Ryzyko zakażenia podczas stosunku płciowego bez zabezpieczania z zainfekowanym partnerem jest wysokie i wynosi około 30 procent.

Możliwe są również inne drogi zarażenia kiłą:

  • W rzadkich przypadkach, matka w ciąży przekazuje krętka kiły dziecku poprzez łożysko lub podczas porodu. Kiła występująca od urodzenia lekarze nazywają kiłą wrodzoną (lues connata). W 2017 r. odnotowano w Polsce 9 przypadków kiły wrodzonej.
  • Teoretycznie możliwe jest również przenoszenie kiły poprzez transfuzję krwi. Dzięki szeroko zakrojonym testom ta możliwość zarażania kiłą w Polsce jest bardzo rzadka – żaden taki przypadek nie jest znany od wielu lat.

Kiła (syfilis): Objawy

Kiła wywołuje wiele różnych objawów. Począwszy od bezbolesnych zmian skórnych po poważne dolegliwości fizyczne i psychiczne.

Lekarze rozróżniają pomiędzy:

  • kiłą wczesną (lues recens), oraz
  • kiłą późną (lues tarda).

Objawy kiły wczesnej

Syfilis w początkowej fazie nazywany jest kiłą wczesną. Przebiega ona w dwóch etapach:

  • kiła I-rzędowa (kiła pierwszego okresu)
  • kiła II-rzędowa

Kiła I-rzędowa

Bezpośrednio po zakażeniu osoby dotknięte chorobą często nie zauważają żadnych objawów. Średnio 14-24 dni po zakażeniu w miejscu, do którego przeniknęły krętki kiły tworzy się bezbolesny, twardy guzek. Ponieważ większość zakażeń kiłą jest spowodowana niezabezpieczonym kontaktem seksualnym bez zabezpieczenia prezerwatywą, guzek ten znajduje się zazwyczaj

  • na penisie,
  • na wargach sromowych,
  • w pochwie,
  • w dalszym otoczeniu genitaliów,
  • w odbycie lub
  • jamie ustnej.

Guzek (grudka) z czasem twardnieje. Szybko zmienia się w owrzodzenie z opuchniętą, zwiniętą obwódką i zagłębionym środkiem. W tym samym czasie, w ciągu tygodnia, powiększają się sąsiednie węzły chłonne.

Wrzód występujący w pierwotnym stadium wczesnej kiły nazywany jest wrzodem twardym (ulcus durum), wrzodem Huntera (ulcus Hunteri) lub owrzodzeniem pierwotnym (sclerosis initialis).

Ponieważ wrzód ten nie powoduje bólu, często pozostaje niezauważony. Po upływie czterech do sześciu tygodniach goi się on samoistnie, w związku z czym niektórzy pacjenci w ogóle nie zgłaszają się do lekarza, przez co ich kiła pozostaje nieleczona.

Kiła II-rzędowa

Bez leczenia, po koło dwóch do trzech miesięcy od zarażenia, kiła wchodzi w etap kiły II-rzędowej.

Na tym etapie krętki rozprzestrzeniają się poprzez układ limfatyczny i krew w całym organizmie. Same organy wewnętrzne rzadko są dotknięte chorobą.

Typowym objawem jest powiększenie węzłów chłonnych. Ponadto występują ogólne objawy podobne do grypy, takie jak:

  • Gorączka,
  • Utrata apetytu,
  • Zapalenie gardła,
  • Zapalenie krtani,
  • Utrata masy ciała i
  • Ból głowy, bóle mięśni, bóle stawów.

Charakterystycznymi objawami kiły II-rzędowej są różne zmiany skórne i śluzówkowe. W symetrycznych i niejednolitych formach mogą powstawać łuskowate i/lub ropne pęcherze. W miejscach o silnym wydalaniu potu i w fałdach skórnych mogą rozwijać się kłykciny płaskie (tzw. condylomata lata), które są bardzo zaraźliwe. Dotknięte chorobą obszary błony śluzowej, głównie w jamie ustnej, są czerwone lub szaro-białe z czerwoną obwódką. Zmiany skórne czasami powodują wypadanie włosów. Inne narządy również mogą być dotknięte kiłą. Występują na przykład zapalenia wątroby, oczu lub nerek.

Objawy kiły II-rzędowej mogą utrzymywać się przez lata, zanikać i nasilać się ponownie w tym samych bądź nowych formach objawów. W stadium II-rzędowym kiła goi się samoistnie u około 30 na 100 pacjentów.

Po etapie II-rzędowym kiły pacjent może pozostawać bez objawów przez wiele lat, a nawet przez całą resztę życia. Faza ta nazywana jest kiłą utajoną. W pierwszym roku trwania kiły utajonej osoby dotknięte chorobą są zaraźliwe. Z czasem jednak zakaźność maleje. Kiła utajona wchodzi następnie w fazę kiły późnej.

Objawy kiły późnej (lues tarda)

Kiła III-rzędowa

Jeśli kiła pozostaje nieleczona we wczesnym stadium, u co czwartego pacjenta rozwija się kiła III-rzędowa, czyli tzw. kiła objawowa. Ten etap następuje około jednego do dziesięciu lat po zakażeniu, ale może wystąpić również znacznie później.

Kiła III-rzędowa może manifestować się licznymi objawami. Krętki kiły atakują organy wewnętrzne, niszczą tkankę mięśniową i skórę. Dotyczy to zarówno układu krążenia, jak i układu kostnego i układu nerwowego. Możliwe są liczne dolegliwości neurologiczne i psychiczne (np. zaburzenia czucia, demencja).

Możliwe objawy kiły III-rzędowej to na przykład:

  • Kilaki: kilaki to guzy skórne o konsystencji przypominającej gumę. Kilaki mogą pojawiać się zarówno zewnętrznie na skórze, jak i atakować organy wewnętrzne. Kilaki mogą urosnąć do wielkości kilku centymetrów. Pojawiają się one głównie na twarzy, ramionach i nogach oraz na tułowiu i bardzo powoli zwiększają swoją objętość. Kilaki kości atakują przede wszystkim podniebienie twarde, kość nosową i przegrodę nosową. Przyjmuje się, że kilaki stanowią późną reakcję alergiczną na patogen.
  • Uszkodzenia naczyń krwionośnych: Mniejsze naczynia krwionośne zaopatrują ściany dużych naczyń krwionośnych (np. aorty) w krew i tym samym w tlen. u chorych na kiłę może dojść do zapalenia małych naczyń krwionośnych, przez co nie spełniają one już w wystarczającym stopniu swojej funkcji. Powoduje to z kolei uszkodzenia dużych naczyń krwionośnych. Szczególnie znajdującym się w śródpiersiu obszarze łuku aorty może wystąpić wybrzuszenie ściany naczyniowej, która może pęknąć. W takim przypadku pacjent może wykrwawić się na śmierć. Wybrzuszona aorta może również pogorszyć funkcjonowanie zastawki serca. Może to prowadzić do komplikacji takich jak dusznica bolesna lub zawał serca. Ponieważ kiła jest zazwyczaj w odpowiednim czasie i skutecznie leczona, powikłania takie są obecnie rzadkością
  • Uszkodzenia kości: szczególnie w kościach długich może występować zapalenie okostnej. Obszar dotknięty chorobą nabrzmiewa boleśnie, a okostna kostnieje i tworzy wokół kości rodzaj sztywnej skorupy. Uszkodzenia mogą wystąpić również wewnątrz kości (uszkodzenia jamy szpikowej).

Kiła układu nerwowego: powikłania w centralnym układzie nerwowym

Kiedy bakterie przenikną do centralnego układu nerwowego, lekarze mówią o kile układu nerwowego (zwaną również kiłą IV-rzędową).

W około połowie wszystkich przypadków kiła układu nerwowego jest bezobjawowa, tzn. przebiega bez żadnych rozpoznawalnych objawów.

W przypadku wystąpienia objawów, najpierw przybierają one formę kiłowego zapalenia opon mózgowych (meningitis luetica acuta). Jeśli choroba nie jest leczona, po latach rozwija się kiła mózgowo-rdzeniowa (lues cerebrospinalis). Możliwe objawy to:

  • utrata pamięci
  • bóle głowy
  • bezsenność
  • zaburzenia mimiki twarzy
  • paraliż rąk i/lub nóg
  • hemipareza (niedowład połowiczy)
  • otępienie (demencja)
  • zaburzenia percepcji

Jednocześnie mogą wystąpić stany maniakalno-depresyjne w połączeniu z halucynacjami. W tej fazie przebieg choroby jest bardzo szybki.

Po 25-30 latach rozwija się jako etap końcowy kiły tzw. wiąd rdzenia (tabes dorsalis) . Zniszczeniu ulegają osłony nerwów, korzenie nerwowe i węzły nerwowe. Etap ten charakteryzuje się zakłóconym odczuwaniem bólu i temperatury. Inne możliwe objawy to:

  • zaburzenia chodzenia,
  • powolność ruchowa,
  • utrata odruchów
  • impotencja i
  • nietrzymanie kału i moczu.

Typowym powikłaniem jest wrzód drążący stopy (malum perforans pedis). Jest to wrzód powstający na podeszwie stopy. Ponieważ osoby dotknięte kiłą często z powodu uszkodzenia nerwów nie mają czucia w stopach, wrzód pozostaje niezauważony przez długi czas.

Szczególną cechą jest tzw. objaw Argylla Robertsona. Źrenica oka jest nieregularna, nie reaguje na światło, ale reaguje na zbliżające się przedmioty (akomodacja oka).

Kiła wrodzona (treponema pallidum)

Kobiety w ciąży cierpiące na wczesną fazę kiły mogą przenosić krętki kiły na swoje dziecko w czasie ciąży lub porodu. Jeśli płód w łonie matki zostanie zainfekowany kiłą, ryzyko, że dziecko, bez odpowiedniej terapii, urodzi się martwe wynosi aż 30 do 40 procent. Częste są również przypadki przedwczesnych porodów.

Wiele zarażonych noworodków nie wykazuje początkowo żadnych objawów kiły. Tylko nieliczne przejawiają bezpośrednio po porodzie objawy takie jak trudności w oddychaniu lub zatrzymywanie wody w organizmie (obrzęk). W ciągu pierwszych dwóch lat życia mogą wystąpić kolejne różne objawy, na przykład:

  • gorączka
  • katar
  • zmniejszona pragnienie
  • powiększone węzły chłonne
  • zmiany skórne
  • powiększenie wątroby i śledziony
  • zapalenie jelit

Jeśli kiła pozostaje nieleczona, następują uszkodzenia różnych organów ciała, których skutki stają się widoczne po drugim roku życia:

  • w centralnym układzie nerwowym, np. poprzez napady padaczkowe,
  • w oczach, np. zapalenie rogówki,
  • w uszach, np. utrata słuchu,
  • na skórze i błonach śluzowych, np. przez rozdarte kąciki ust,
  • w kościach, np. siodłowaty kształt nosa,
  • w zębach, np. beczkowate siekacze, lub
  • w kościach piszczelowych np. Opuchlizna

Kiła (syfilis): Diagnoza

Lekarz może zdiagnozować kiłę poprzez bezpośrednie wykrycie patogenu – krętków kiły. W tym celu pobiera on próbkę z cieknącej zmiany skórnej i bada wydzielinę pod mikroskopem. Inną metodą diagnozowania kiły są badania krwi. Test pokazuje, czy we krwi pacjenta obecne są przeciwciała krętka kiły. Kiła wrodzona również może być wykryta za pomocą testów na obecność przeciwciał.

Jeśli lekarz podejrzewa, że krętki kiły uszkodziły centralny układ nerwowy (kiła układu nerwowego), pobiera z rdzenia kręgowego próbkę płynu mózgowego (tzw. nakłucie lędźwiowe) i bada go.

Kiła (syfilis): Leczenie

W zwalczaniu kiły skuteczne jest leczenie antybiotykiem penicyliną (benzylopenicylina benzatynowa) lub ceftriaksonem. Jeśli pacjent jest uczulony na penicylinę, lekarz może stosować inne antybiotyki, takie jak doksycyklina lub erytromycyna.

To jaka dawka antybiotyku jest wymagana i jak długo trwa terapia zależy od stopnia zaawansowania choroby.

Szczególnie w przypadku dłuższego trwania kiły, na początku antybiotykoterapii może rozwinąć się tzw. reakcja Jarischa-Herxheimera . Z powodu masowej śmierci bakterii uwalnia się wiele endotoksyn (toksyn komórkowych). Może to prowadzić, między innymi, do grypopodobnych objawów, takich jak:

  • gorączka
  • dreszcze
  • ból głowy
  • bóle mięśni

Aby uniknąć tej reakcji, pacjenci w fazie II-rzędowej kiły, przed pierwszym podaniem antybiotyków otrzymują preparat zawierający kortyzon.

Antybiotykoterapię powinien przejść nie tylko sam pacjent, ale także jego partner.

Kiłą (syfilis): Przebieg

Kiła może przebiegać na różne sposoby. W niektórych przypadkach choroba zanika samoistnie.

Objawy kiły pierwotnej i wtórnej mogą zaniknąć bez leczenia. Jednak kiła późna może pojawić się po upływie lat bez wcześniejszych objawów (kiła utajona). Konsekwencją tego są poważne zaburzenia neurologiczne, zmiany w sercu i kościach, a także infekcja narządów wewnętrznych.

Dzięki konsekwentnemu i kontrolowanemu leczeniu, rokowania dotyczące terapii kiły są zwykle dobre do bardzo dobrych.

Jeśli, w momencie rozpoczęcia leczenia, kiła jest już w zaawansowanym stadium, rokowania wyleczenia znacznie się pogarszają. W wielu przypadkach po terapii nadal pozostają objawy uszkodzeń wyrządzonych przez krętki kiły (np. paraliż), które wymagają opieki nad pacjentem przez resztę jego życia.

Kiła (syfilis): Profilaktyka

Obecnie nie istnieje szczepionka zapobiegająca kile.

Mimo to ryzyko infekcji można utrzymywać na niskim poziomie, szczególnie poprzez stosowanie prezerwatyw podczas stosunków płciowych. Odpowiedzialność i ostrożność zabezpieczają nie tylko przed kiłą, ale także przed wieloma innymi chorobami przenoszonymi drogą płciową.

Kiła (syfilis)

Prezerwatywy chronią przed chorobami wenerycznymi, również przed kiłą.

Aby zapobiec zarażeniu kiłą płodu, w okresie ciąży można poddać się odpowiednim testom w ramach badań przesiewowych.