wpisz szukaną frazę

Daltonizm – przyczyny, objawy i sposoby diagnozowania
Objawy chorób

Daltonizm – przyczyny, objawy i sposoby diagnozowania

Daltonizm – przyczyny, objawy i sposoby diagnozowania
Podziel się

Daltonizm to zaburzenie widzenia barw – najczęściej występuje upośledzenie widzenia barw zielonej i czerwonej. Szacuje się, że wadą wrodzoną dotkniętych jest aż 8 proc. mężczyzn z całej populacji i tylko 0,4 proc. kobiet. W niektórych przypadkach anomalia rozwija się w wyniku patologii w gałce ocznej[1].

Daltonizm – przyczyny

U ludzi za widzenie barw odpowiadają trzy rodzaje receptorów, które znajdują się w siatkówce oka. Są to tzw. czopki, które wyróżniają się wrażliwością na światło: o krótkich długościach fal (S), średnich długościach (M) albo długich (L). W rezultacie – mówiąc w skrócie – receptory odbierają barwę niebieską, zieloną lub czerwoną. Co prawda, czopki reagują na fale świetlne o różnej długości, jednak ich zakres częściowo na siebie zachodzi. Percepcja barw to skutek stymulacji trzech klas czopków. Dzięki nim ludzkie oko może spostrzec 17 000 różnic w kolorach[1].

Każdy czopek zawiera specyficzny dla siebie fotopigment. Fotopigmenty zawarte w czopkach typu L i M są zakodowane w chromosomie X. W większości przypadków daltonizm to wada wrodzona – dziedziczona recesywnie, sprzężona właśnie z chromosomem X. Jakie ma to skutki?[1]

W męskim kodzie genetycznym znajduje się tylko jeden chromosom X (XY), za to kobiety mają dwa chromosomy X (XX). Dlatego gen związany z daltonizmem, a dokładniej z upośledzeniem widzenia koloru czerwonego i zielonego, występuje częściej w populacji męskiej. Nawet 16 proc. kobiet może być bezobjawowymi nosicielkami cech tego zaburzenia. Znacznie rzadziej spotyka się zaburzenia widzenia barw niebieskiej i żółtej, które łączą się z fotoreceptorami S[1][2].

Objawy daltonizmu

Wyróżnia się trzy główne typy zaburzeń widzenia barw: monochromatyzm, nieprawidłowy trichromatyzm i dichromatyzm[3].

Dichromatyzm wynika z braku jednego rodzaju czopków w siatkówce. Formą tego zaburzenia jest deuteranopia, czyli upośledzenie widzenia barw zielonej i czerwonej, związane z brakiem „zielonych” fotoreceptorów (M). Osoby dotknięte tą anomalią mylą odcienie czerwieni z czernią lub ciemnymi szarościami oraz nie odróżniają odcieni fioletu, lawendy i purpury od odcieni niebieskiego. Do dichromatyzmu należy też protanopia, która daje objawy podobne do deuteranopii, ale towarzyszy jej nieprawidłowe obniżenie poziomu jasności. Tritanopia – najrzadsza postać dichromatyzmu – to zaburzenie widzenia barw żółtej i niebieskiej, wywołane brakiem niebieskich fotoreceptorów (S).

Monochromatyzm oznacza całkowitą ślepotę barw, a nieprawidłowy trichromatyzm – niższą percepcję nasycenia (czasem też jaskrawości) jednej barwy – czerwonej, zielonej lub niebieskiej).

Daltonizm – sposoby diagnozowania

W naszym kraju widzenie barwne ocenia się przede wszystkim za pomocą testu Ishihary (dostęp do innych badań bywa ograniczony)[4].

Dzięki tablicom pseudoizochromatycznym Ishihary wykrywa się zaburzenia widzenia barwnego tylko w zakresie kolorów czerwonego i zielonego. Test wykonuje się w pomieszczeniu dobrze oświetlonym. Pacjentom – w odległości typowej dla czytania – pokazuje się kolejne tablice, które odpowiadają poszczególnym stopniom upośledzenia spostrzegania barw. Pierwszą tablicę prawidłowo odczytują wszyscy, nawet osoby z zaburzeniem widzenia barwnego, ostatnia pozwala zdiagnozować całkowitą ślepotę barw[5].

Nieskomplikowana metoda oceny widzenia barwy czerwonej polega na weryfikacji jej postrzegania przez pokazanie czerwonego przedmiotu. Pacjent ogląda go raz jednym okiem, raz drugim – oko, w którym występuje zaburzenie widzi czerwoną barwę jako „wyblakłą” (to tzw. desaturacja barwy czerwonej)[5].

Winne oko czy mózg?

Zaburzenie widzenia barw (daltonizm) najczęściej jest wadą wrodzoną, ale anomalia może mieć również charakter nabyty. Upośledzenie widzenia barwnego występuje w zapaleniu nerwu wzrokowego, chorobach plamki siatkówki, po przedawkowaniu leków lub przyjęciu środków odurzających. W niektórych przypadkach za problem nie odpowiada jednak narząd wzroku, ale mózg (np. po urazie)[2], do którego nerw wzrokowy przewodzi impulsy wzrokowe z oka. Wrażenia powstałe w siatkówce dopiero w korze wzrokowej przekształcają się w obraz, który widzisz[6].

Źródła:

1. Torlińska-Walkowiak N., Olszewska A., Torlińska T. Znaczenie widzenia barwnego w praktyce lekarza i lekarza stomatologa. Hygeia Public Health. 2014;49(4):646-649
2. Pojda-Wilczek D. Zaburzenia widzenia barw mogą być zwiastunem chorób. http://www.mp.pl/okulistyka/aktualnosci/118146,zaburzenia-widzenia-barw-moga-byc-zwiastunem-chorob Data dostępu: 6.12.2016
3. Laskowski M., Szymczyk T. Interaktywna metoda wykrywania zaburzeń widzenia barw. Prace Instytutu Elektrotechniki. 2011;249:129-142
4. Pogrzebielski A. Widzenie barwne a pozwolenie na broń. http://okulistyka.mp.pl/lista/85882,widzenie-barwne-a-pozwolenie-na-bron Data dostępu: 6.12.2016
5. Pogrzebielski A. Badanie widzenia barwnego. http://okulistyka.mp.pl/badanieoczu/specjalistyczne/74025,badanie-widzenia-barwnego Data dostępu: 6.12.2016
6. Mariak Z., Obuchowska I. Podstawowe badania funkcji nerwu wzrokowego http://okulistyka.mp.pl/badanieoczu/podstawowe/82733,podstawowe-badania-funkcji-nerwu-wzrokowego Data dostępu: 6.12.2016

Zostaw komentarz

Your email address will not be published. Required fields are marked *