wpisz szukaną frazę

Choroby skóry Objawy chorób

Odleżyny

Share

Proces pielęgnowania odleżyny jest dużo łatwiejszy, jeśli zostanie rozpoczęty na wczesnym etapie, natomiast profilaktyka ran to jeden z filarów opieki nad chorymi leżącymi. Zaniedbanie tej kwestii może skończyć się skrajnie groźnymi powikłaniami. Przeczytaj, jak tworzą się odleżyny, jak rozpoznać ich początki oraz skutecznie je leczyć.

Odleżyna – co to jest?

Odleżyna (decubitus) – to uszkodzenie skóry i tkanek położonych w głębszych warstwach, które wynika z ich niedokrwienia. Powodem niedokrwienia jest natomiast długotrwały bądź powtarzający się ucisk, tarcie skóry lub oba te czynniki jednocześnie. W zależności od stopnia zaawansowania odleżyn taki stan może dotyczyć:

  • samego naskórka,
  • całej grubości skóry,
  • tkanki podskórnej,
  • w ciężkich przypadkach mięśni i kości[1][2].

Konsekwencją odleżyn są owrzodzenia, które trudno się goją i stanowią czynnik ryzyka wtórnych zakażeń[1].

Odleżyny – przyczyny

Jak powstają odleżyny? U pacjenta, który jest długotrwale unieruchomiony, chory i słaby, nietrudno o ciężkie problemy skórne. W przypadku odleżyn przyczyną jest ucisk na tkanki miękkie, wywierany przez kości i twarde podłoże, które może zaburzyć mikrokrążenie i dostarczanie tkankom potrzebnego im tlenu. Drugim ważnym powodem jest tarcie, czyli przesuwanie skóry po podłożu[1].

Czynniki ryzyka odleżyn

Każde unieruchomienie, które trwa przez dłuższy czas, wiąże się z ryzykiem odleżyn. Im zaś cięższy jest stan ogólny pacjenta (śpiączka, stupor, nieprzytomność, zaburzenia czucia bólu), tym prawdopodobieństwo rozwoju odleżyn jest większe[1].

Ponadto istnieje długa lista dodatkowych czynników ryzyka, które sprawiają, że niektóre osoby są bardziej podatne na tego typu rany, niż inne. Należą do nich:

  • podeszły wiek,
  • niedożywienie i nieprawidłowe nawodnienie organizmu,
  • nietrzymanie moczu lub stolca,
  • choroby metaboliczne, np. otyłość, cukrzyca,
  • zaburzenia krążenia,
  • duszność,
  • przyjmowanie niektórych leków, w tym sterydów, chemioterapeutyków, leków o działaniu przeciwbólowym i uspokajającym, leków hipotensyjnych,
  • zmiany pH skóry,
  • zakażenia wewnętrzne,
  • infekcje skórne,
  • uszkodzenia skóry[1][2][3].

Odleżyny – objawy

Odleżyny na pośladkach, piętach czy łokciach w początkowej fazie są słabo widoczne i mogą nie wzbudzać niepokoju opiekuna, tym bardziej, jeśli jest niedoświadczony. Skóra jest zaczerwieniona, cieplejsza lub chłodniejsza niż zwykle.

Obszar, na którym tworzy się odleżyna, może być też bardziej tkliwy i bolesny. Pierwsze stadium nie wiąże się natomiast z pęknięciami i uszkodzeniami skóry. Z biegiem czasu stan skóry się pogarsza, a im większe są ucisk i tarcie, tym szybciej mogą rozwinąć się poważne rany odleżynowe[1].

Skala zaawansowania odleżyn

Stopień zaawansowania odleżyn określa się na podstawie skali opracowanej przez National Pressure Ulcer Advisory Panel (NPUAP). Według niej odleżyny mają cztery stadia zaawansowania. Każdy kolejny etap oznacza poważniejsze objawy.

Tabela. Klasyfikacja ran odleżynowych[2]

Stopień odleżynObjawy
IZmiany niewielkie: zaczerwienienie, zmiana temperatury skóry (jest cieplejsza lub chłodniejsza), tkanki są zbite i tkliwe; czasami pojawia się świąd i ból, ale skóra zachowuje ciągłość
IICzęściowe uszkodzenie naskórka albo skóry właściwej (pęcherze, otarcia, płytkie nadżerki)
IIIUszkodzenie skóry na całym przekroju, owrzodzenia do głębokości tkanki podskórnej, odsłonięcie mięśni
IVOwrzodzenia sięgające mięśni, kości i stawów

Miejsca powstawania odleżyn

Na odleżyny najbardziej narażone są te obszary ciała, które dotyczy największy ucisk lub tarcie. Wiedza na ten temat jest ważna, ponieważ opiekun chorego podczas czynności pielęgnacyjnych powinien każdorazowo oglądać jego skórę, zwłaszcza okolice podwyższonego ryzyka rozwoju odleżyn, którymi są:

  • okolica potyliczna,
  • łopatki,
  • pośladki,
  • okolica kości ogonowej,
  • okolica kości krzyżowej,
  • okolice guzów kulszowych,
  • łokcie,
  • pięty,
  • uszy[2][3].

Wiele jednak zależy od sposobu ułożenia pacjenta.

Odleżyny – leczenie

Leczenie odleżyn to skomplikowany proces, którym powinien zająć się specjalista, np. wykwalifikowana pielęgniarka, a najlepiej zespół specjalistów, w którego skład wchodzą również lekarz, fizjoterapeuta i dietetyk[2].

Odleżyny – jak leczyć zmiany I i II stopnia?

Początkowe stopnie zaawansowania odleżyn wymagają preparatów miejscowych z antybiotykami oraz specjalistycznych opatrunków, np. hydrożelowych albo hydrokoloidowych.

Rodzaj opatrunku należy zawsze dobrać do stopnia zaawansowania odleżyn. Na tym etapie, jeśli będzie wdrożony odpowiedni proces pielęgnowania odleżyn, można je całkowicie wyleczyć[4].

Co stosować na odleżyny III i IV stopnia?

Zaawansowane stadium często wymaga chirurgicznego oczyszczania ran, a w niektórych przypadkach nawet przeszczepu skóry. Pielęgnacja odleżyn powinna też uwzględniać ochronę skóry wokół owrzodzenia, np. przy pomocy pasty cynkowej.

Na tym etapie również stosowane są specjalistyczne opatrunki oraz metoda wilgotnego leczenia ran. Tak zaawansowane rany wiążą się z bardzo wysokim stopniem powikłań, w tym zapaleniem szpiku i kości oraz sepsą[4][5].

Odleżyny – zapobieganie

Profilaktyka przeciwodleżynowa powinna być wdrożona jak najszybciej, kiedy tylko dany pacjent znajdzie się w sytuacji unieruchomienia. Musi być też wielokierunkowa, gdyż o skórę chorego trzeba dbać od zewnątrz i od środka.

Powstawanie odleżyn będzie mniej prawdopodobne, jeżeli czynności zapobiegawcze obejmą pielęgnację skóry, dbałość o prawidłową pozycję ciała, odpowiednią dietę i zapewnienie choremu pomocniczych sprzętów.

„Ryzyko pojawienia się odleżyn wzrasta u pacjentów niewłaściwie pielęgnowanych”[4].

Pielęgnacja skóry

Skóra chorego leżącego powinna być zawsze czysta i osuszona, co zapobiega pęknięciom naskórka i zmianom pH w kierunku zasadowym. Podstawą jest codzienna kąpiel chorego.

Trzeba pamiętać o odpowiednim doborze kosmetyków, które powinny być delikatne, hipoalergiczne, mieć neutralne pH oraz być wolne od wszelkich dodatków zapachowych, spieniaczy, siarczanów, barwników, które mogą podrażniać i wysuszać skórę.

Po myciu dobrze jest oklepać, wymasować i natłuścić skórę bezpiecznym preparatem, można także użyć talku, jednak nie równocześnie z kosmetykiem natłuszczającym[1][3].

Czystość łóżka

Miejsce, w którym przebywa chory leżący, musi być dla niego przyjazne. Ważna jest czysta pościel, wykonana w gładkich, miękkich, naturalnych i przewiewnych tkanin. Prześcieradło nie powinno się zwijać, dlatego dobrze, jeśli jest umocowane[1].

Pozycja ciała

Aby miejsca narażone na odleżyny nie znajdowały się pod wpływem długotrwałego ucisku, należy co 2 godziny zmieniać pozycję ciała chorego[1].

Sprzęty pomocnicze

Obecnie na rynku jest obecnych dużo urządzeń i sprzętów ułatwiających profilaktykę odleżyn, takie jak łóżko rehabilitacyjne, materace czy poduszki przeciwodleżynowe. Redukują ryzyko ran na skórze i ułatwiają opiekę nad chorym[1][4].

Odleżyny a dieta

Dieta w odleżynach oraz ich profilaktyce opierają się na kilku zasadach. Przede wszystkim chory musi otrzymywać dużo kalorii i białka, w jego jadłospisie powinny znajdować się dobre źródła cynku (np. zmielone pestki dyni, mięso, jaja) oraz witamin antyoksydacyjnych: A, C i E (warzywa, owoce).

Innym ważnym składnikiem odżywczym, który może wspomóc terapię, są kwasy tłuszczowe omega-3, których dobrymi źródłami są olej lniany, olej z orzechów włoskich oraz tłuste ryby morskie (sardynki, makrela, łosoś). Jednocześnie dieta powinna być lekkostrawna, wolna od produktów wzdymających oraz potraw tłustych i smażonych.

Posiłki powinny być podawane pacjentowi w regularnych odstępach czasu, 4-5 razy na dobę. Ponadto należy zadbać o odpowiednie nawodnienie podopiecznego[1][2][5].

Kompleksowa profilaktyka zmniejsza ryzyko odleżyn oraz ich bardzo poważnych powikłań, w tym ciężkich zakażeń.

Źródła:

  1. Zbarańska K. Odleżyny – patogeneza, profilaktyka i leczenie. Borgis – Nowa Medycyna 1/2003Link data dostępu: 12.04.2019
  2. Wesołowski R., Gackowska M., Woźniak A. et al. Odleżyny jako problem interdyscyplinarny – rola fizjoterapeuty oraz dietetyka w procesie leczniczym. Wiosna Młodych Fizjoterapeutów 2013, T.I, s. 51-62
  3. Bedsores (pressure ulcers). Link Data dostępu: 12.04.2019
  4. Polańska A. Odleżyny. Link Data dostępu: 12.04.2019
  5. Zasady postępowania w profilaktyce i leczeniu odleżyn. Rekomendowane przez Konsultanta Krajowego w dziedzinie pielęgniarstwa przewlekle chorych i niepełnosprawnych. Załącznik nr 5 do zarządzenia nr 61/2007/DSOZ

ICD-10 – Klasyfikacja chorób

L89 Owrzodzenie odleżynowe

Zobacz także:

Żywienie dojelitowe – na czym polega?

Poprzedni artykuł

O adamed.expert

adamed.expert to serwis poświęcony zdrowemu stylowi życia. Przygotowaliśmy dla Ciebie liczne porady zdrowotne, żywieniowe oraz wiele innych informacji, które wykorzystane na co dzień pozwolą Ci zadbać o zdrowie swoje i najbliższych. Na naszym portalu znajdziesz również aktualności ze świata medycyny i farmaceutyki, które pozwolą Ci na bieżąco śledzić nowinki prozdrowotne wpływające na jakość Twojego życia i zdrowia. Tematy poruszane w naszym serwisie to przede wszystkim codzienne dolegliwości z zakresu m. in.: kardiologii, alergologii, ginekologii, endokrynologii oraz wielu innych dziedzin medycyny.

Dzięki informacjom, które pozyskasz na adamed.expert poznasz metody radzenia sobie z najczęstszymi dolegliwościami oraz sposoby na wyeliminowanie codziennych dolegliwości jak np. czkawka.

Warto jednak pamiętać, iż porady, które znajdziesz na naszym portalu, nie zastąpią wizyty u lekarza specjalisty i jeśli dolegliwości nie mijają, warto skonsultować z lekarzem wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu Twojego organizmu i niepokojące objawy.

Artykuły zamieszczone w serwisie pozwolą łatwiej zinterpretować wyniki badań lub dowiedzieć się, jaki lekarz pomoże w leczeniu występujących dolegliwości i chorób. Znajdziesz u nas również wiele porad żywieniowych, ułatwiających prowadzenie zdrowego trybu życia, wskazówki dotyczące działania produktów spożywczych, w tym informacje po które warto sięgnąć, a których lepiej unikać; porady dla kobiet w ciąży oraz świeżo upieczonych mam, dla dzieci w wieku szkolnym, młodzieży, dorosłych, a także seniorów.
Adamed.expert to serwis kierowany do ludzi w każdym wieku! Porusza tematy istotne dla każdego z nas, na każdym etapie życia – od przygotowania organizmu do ciąży po porady dla seniorów. Zapoznaj się z naszymi artykułami i poradami! Udanej lektury!