Diagnostyka laboratoryjna

Markery nowotworowe - co należy o nich wiedzieć?

7 czerwca 2018

Markery nowotworowe - co należy o nich wiedzieć?

Współczesną medycynę cechuje bezustanny rozwój i dążność do zmaksymalizowania skuteczności diagnostyki oraz terapii. W przypadku chorób nowotworowych bardzo duże znaczenie ma wczesne wykrycie zmian patologicznych w organizmie pacjenta, które bezzwłocznie poddane terapii, stają się bardziej podatne na leczenie. Diagnoza raka wykorzystuje markery nowotworowe, będące swoistymi zwiastunami niepokojących zmian, rozwijających się w ludzkim organizmie. Jakie zatem wykonać badanie krwi na raka oraz czy markery nowotworowe są wiarygodne?

Co to są markery i jakie jest ich znaczenie w diagnostyce nowotworowej?

Marker nowotworowy jest substancją, której pochodzenie i struktura biologiczna jest specyficzna dla procesu nowotworzenia – na określonych etapach rozwoju nowotworu wytwarzane zostają substancje typowe dla onkogenezy, świadczące o rozwijającym się raku. Antygeny towarzyszące nowotworom cechują się znaczącą rolą kliniczną, wspomagając proces diagnostyczny oraz ułatwiając profilaktykę i leczenie (1). Markery to substancje wielkocząsteczkowe, które mogą być wytwarzane wyłącznie w komórkach nowotworowych lub w komórkach zdrowych, jednak tylko wtedy, gdy w przypadku nowotworu substancja ta produkowana jest w znacznie większej ilości niż w komórce zdrowej (3).

Należy pamiętać, że markery wykorzystywane we współczesnej praktyce nie są wystarczająco czułe i specyficzne, żeby na nich opierać cały proces diagnostyczny. Służą one do weryfikacji rozwoju raka w grupach podwyższonego ryzyka, pomagają monitorować efektywność realizowanej terapii oraz kontrolować stan pacjenta po zakończeniu leczenia (2). Istnieje szereg substancji, określanych jako markery nowotworowe – normy ich zostały konkretnie sprecyzowane, co ułatwia bazowanie na tych wartościach w praktyce onkologicznej.

Markery nowotworowe – rodzaje, które warto zweryfikować

Profilaktyka raka wymaga regularnego kontrolowania stanu zdrowia, zwłaszcza wśród pacjentów, należących do grup podwyższonego ryzyka. Choroby nowotworowe wykazują bowiem tendencje do dziedziczenia, dlatego warto weryfikować ich występowanie w rodzinie i sprawdzać stan swojego organizmu podczas bieżących wizyt lekarskich. Wśród znaczących markerów nowotworowych wymienić należy (1,2,3):

  • Antygen karcynoembrionalny (CEA) – jego czułość jest ograniczona, co nie pozwala wykorzystać go w diagnostyce rozwoju raka, jednak doskonale sprawdza się podczas monitorowania leczenia i wykrywania ewentualnych przerzutów, zwłaszcza w przypadku raka jelita grubego,
  • CA 19-9 – stężenie tego markera wzrasta w przypadku nowotworów przewodu pokarmowego,
  • CA125 – marker nowotworowy, wykorzystywany w diagnozie i profilaktyce raka szyjki macicy oraz jajników, jak również płuc, trzustki, wątroby i jelit,
  • SCC-Ag – znaczący w diagnozie płasko nabłonkowego raka głowy i szyi, krtani, płuc i przełyku, a także kobiecych narządów płciowych – sromu, pochwy i szyjki macicy,
  • Kalcytonina i Tyreoglobulina – wykorzystywane w diagnostyce i profilaktyce raka tarczycy, zwłaszcza w monitorowaniu ewentualnych rozsiewów patologicznych komórek,
  • PSA – to swoisty antygen gruczołu krokowego, pomagający w diagnozowaniu raka prostaty,
  • fetoproteina (AFP) – marker obecny między innymi u pacjentów z nowotworem wątroby.

Powyżej przedstawione zostały wybrane markery nowotworowe, jednak istnieje jeszcze szereg innych, równie cennych diagnostycznie substancji, które pomagają w diagnozie, terapii i profilaktyce nowotworów różnego rodzaju.

Wiarygodność markerów nowotworowych – czy zawsze zwiastują raka?

Diagnoza choroby nowotworowej oraz weryfikacja procesu jej rozwoju nie może bazować wyłącznie na obecności wspomnianych markerów we krwi pacjenta. Stanowią one bowiem jedynie element ułatwiający oraz potwierdzający rozpoznanie, muszą zostać zatem poparte innymi badaniami (1).

Bez wątpienia jednak kontrola stężenia określonych markerów pomaga w profilaktyce schorzeń nowotworowych, będąc znaczącym czynnikiem w weryfikacji skuteczności wdrożonego leczenia oraz monitorowaniu potencjalnych zmian przerzutowych. Można zatem uznać, że omówione markery znacząco ułatwiają badania onkologiczne, wpływając na podniesienie jakości leczenia oraz skuteczności realizowanych rozpoznań.

 

  1. Sobczyk A, Deptała A. Markery nowotworowe w praktyce klinicznej. Choroby Serca i Naczyń. 2007;4(4):184–189.
  2. Zielińska K, Karczmarek- Borowska B. Przydatność wybranych markerów nowotworowych w diagnostyce i monitorowaniu leczenia. Przegląd Lekarski. 2013;70(11):986-990.
  3. Będkowska G, Ławicki S, Szmitkowski M. Markery nowotworowe przydatne w diagnostyce i monitorowaniu raka endometrium i szyjki macicy. Postepy Hig Med Dosw. 2007;61:122-128.

(Odwiedzono: 1672 razy, w tym dzisiaj: 3)