wpisz szukaną frazę

Jakie są podstawowe metody pracy z uzależnieniami od nikotyny?
Leczenie i terapie Pomoc psychologiczna Promowane

Jakie są podstawowe metody pracy z uzależnieniami od nikotyny?

Share

Podstawowe metody pracy z uzależnieniem od nikotyny opierają się na kilku filarach – działaniach samego pacjenta, wsparciu społecznym, interwencji specjalistów i zastosowaniu farmakologii. W artykule przedstawiamy najważniejsze modele pracy z pacjentem, trzeba jednak pamiętać, że najskuteczniejsze jest podejście eklektyczne, łączące różne metody.

Behawioralne metody leczenia uzależnienia od nikotyny

Metody behawioralne w przeważającej większości opierają się na teorii warunkowania lub teorii uczenia się. Podstawą modeli terapeutycznych z tej grupy są zjawiska wzmocnienia pozytywnego i negatywnego.

Stosowanie wzmocnień negatywnych (tzw. terapia awersyjna) polega na aplikowaniu osobom uzależnionym negatywnych, nieprzyjemnych bodźców podczas palenia, co ma wykształcić automatyczny odruch unikania. Założenie jest bardzo proste – jeśli osoba skojarzy zachowanie z niemiłym skutkiem, będzie unikała tego zachowania.

Bodźcem awersyjnym może być sam dym tytoniowy w dużych, szybko przyjmowanych ilościach. Historycznie stosowano również impulsy elektryczne aplikowane poprzez umieszczone na skórze elektrody za każdym razem, kiedy palacz sięgał po papierosa. Obecnie terapie awersyjne nie są zalecane ze względu na wysoką szkodliwość inhalacji dużej ilości dymu tytoniowego i moralne wątpliwości związane z wywoływaniem dyskomfortu, a nawet bólu u pacjentów[1].

Z kolei zastosowanie wzmocnień pozytywnych skupia się na różnych formach nagradzania za zachowania pożądane, czyli za niepalenie.

Terapie behawioralne, szczególnie awersyjne, przynoszą dobre efekty krótkoterminowe, jednak w dłuższej perspektywie ich skuteczność jest wątpliwa.

Poznawczo-behawioralne metody leczenia nikotynizmu

Poznawczo-behawioralne podejście do walki z nałogiem, w uproszczeniu, opiera się o założenie, że zachowania są wynikiem wyuczonych schematów poznawczych, sposobu myślenia i systemu wartości. To właśnie zmiana tych kluczowych schematów jest niezbędna do rzucenia palenia.

Poprzez różnego rodzaju ćwiczenia i obserwację własnych zachowań, uczuć i myśli terapeuta wraz z pacjentem przeprowadza analizę indywidualnej struktury nałogu. Celem jest odpowiedź na pytanie o przyczyny i motywy podtrzymania uzależnienia. Kluczem jest w tym przypadku poznanie nieświadomych, automatycznych mechanizmów nałogu i ich zmiana.

Metoda poznawczo-behawioralna wykazuje wysoką skuteczność. Po roku od zakończenia terapii abstynencję utrzymuje ponad 46% pacjentów. Dla porównania, po zastosowaniu terapii behawioralnej odsetek ten wynosi jedynie 12,5%[2].

Grupowa terapia uzależnienia od tytoniu

Główne cechy terapii grupowej to wzajemne wsparcie członków grupy oraz nacisk na elementy edukacji prozdrowotnej. Stosuje się w niej wiele technik skierowanych na wzmocnienie i utrzymanie motywacji do zmiany oraz monitorowania własnych zachowań nałogowych. Często wyznacza się członkom grupy datę całkowitego zaprzestania palenia, do czego dążą poprzez stopniowe ograniczanie lub stosuje nagłe, całkowite przejście do abstynencji.

Terapia grupowa w dużej mierze skupia się także na uczeniu pacjentów, jak radzić sobie z objawami abstynencyjnymi i jak zachowywać się w różnych sytuacjach życiowych bez papierosa. W tym celu analizuje się różne czynniki i okoliczności, które u danego pacjenta wyzwalają odruch sięgnięcia po papierosa.

Widać więc, że w terapii grupowej stosuje się liczne techniki poznawcze, jak i behawioralne, co znacznie zwiększa jej skuteczność.

Leczenie farmakologiczne w terapii uzależnienia od nikotyny

Istotną grupą metod leczenia nikotynizmu są terapie farmakologiczne. Stosuje się je autonomicznie lub w połączeniu z innymi działaniami terapeutycznymi.

Najbardziej rozpowszechnione są farmakologiczne terapie zastępcze polegające na dostarczaniu do organizmu ściśle kontrolowanej dawki nikotyny. Celem jest zmniejszenie objawów odstawiennych i stopniowe ograniczanie zapotrzebowania organizmu na nikotynę poprzez redukcję dawek. Terapie zastępcze dostępne są bez recepty w postaci plastrów, gum i innych produktów.

W farmakoterapii nikotynizmu stosuje się także bupropion – atypowy lek przeciwdepresyjny. Jego działanie opiera się o mechanizm blokowania wychwytu zwrotnego dopaminy i noradrenaliny. Istnieją również dowody na to, że lek ten jest antagonistą receptora nikotynowego. W efekcie zniesione są objawy głodu nikotynowego. Na podobnej zasadzie działa wareniklina i cytyzyna[3].

Skuteczność terapii zastępczych potwierdza wiele badań klinicznych. Bupropion połączony z edukacją również przynosi dobre efekty. Najlepiej jednak sprawdza się połączenie obu metod. Przy stosowaniu farmakoterapii należy jednak pamiętać, że jest to wyłącznie leczenie objawowe, nieznoszące psychologicznych i fizjologicznych przyczyn powstania i podtrzymywania nałogu. Najlepiej więc terapię farmakologiczną traktować jako wspomagającą inne formy leczenia.

Na koniec warto zapamiętać, że według Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób ICD-10 uzależnienie od nikotyny jest chorobą przewlekłą. Oznacza to, że osiągnięcie całkowitej abstynencji rzadko możliwe jest po jednej sesji terapeutycznej, niezależnie od metody. Przebieg procesu rzucania palenia cechuje się okresami remisji, które nie są jednak wskazaniem do zaprzestania terapii.

Źródła:

  1. Schwartz J.I.: Methods of smoking cessation. Medical Clinics of North America, 1992,76,451-476.
  2. Patten C.A. i in.: Effectiveness of cognitive-behavioral therapy for smokers with histories of alcohol dependence and depression. Journal of studies on alcohol, 1889, May;59(3):327-35.
  3. http://www.wple.net/plek/numery_2012/numer-10-2012/1098-1102.pdf Data dostępu 20.06.19.

Poprzedni artykuł
Następny artykuł

O adamed.expert

adamed.expert to serwis poświęcony zdrowemu stylowi życia. Przygotowaliśmy dla Ciebie liczne porady zdrowotne, żywieniowe oraz wiele innych informacji, które wykorzystane na co dzień pozwolą Ci zadbać o zdrowie swoje i najbliższych. Na naszym portalu znajdziesz również aktualności ze świata medycyny i farmaceutyki, które pozwolą Ci na bieżąco śledzić nowinki prozdrowotne wpływające na jakość Twojego życia i zdrowia. Tematy poruszane w naszym serwisie to przede wszystkim codzienne dolegliwości z zakresu m. in.: kardiologii, alergologii, ginekologii, endokrynologii oraz wielu innych dziedzin medycyny.

Dzięki informacjom, które pozyskasz na adamed.expert poznasz metody radzenia sobie z najczęstszymi dolegliwościami oraz sposoby na wyeliminowanie codziennych dolegliwości jak np. czkawka.

Warto jednak pamiętać, iż porady, które znajdziesz na naszym portalu, nie zastąpią wizyty u lekarza specjalisty i jeśli dolegliwości nie mijają, warto skonsultować z lekarzem wszelkie nieprawidłowości w funkcjonowaniu Twojego organizmu i niepokojące objawy.

Artykuły zamieszczone w serwisie pozwolą łatwiej zinterpretować wyniki badań lub dowiedzieć się, jaki lekarz pomoże w leczeniu występujących dolegliwości i chorób. Znajdziesz u nas również wiele porad żywieniowych, ułatwiających prowadzenie zdrowego trybu życia, wskazówki dotyczące działania produktów spożywczych, w tym informacje po które warto sięgnąć, a których lepiej unikać; porady dla kobiet w ciąży oraz świeżo upieczonych mam, dla dzieci w wieku szkolnym, młodzieży, dorosłych, a także seniorów.
Adamed.expert to serwis kierowany do ludzi w każdym wieku! Porusza tematy istotne dla każdego z nas, na każdym etapie życia – od przygotowania organizmu do ciąży po porady dla seniorów. Zapoznaj się z naszymi artykułami i poradami! Udanej lektury!