wpisz szukaną frazę

Niedoczynność tarczycy
Leczenie hormonalne Objawy chorób

Niedoczynność tarczycy

Niedoczynność tarczycy
Podziel się

Objawy niedoczynności tarczycy mogą się znacznie różnić w zależności od wieku pacjenta. Typowe objawy to przyrost masy ciała i brak napędu, energii życiowej.

Niedoczynność tarczycy zazwyczaj rozwija się stopniowo, dlatego objawy ujawniają się zazwyczaj dość późno. Nadczynność tarczycy jest zazwyczaj leczona lekami (L-tyroksyna, lewotyroksyna) w celu zrekompensowania niedoboru hormonów.

Czym jest niedoczynność tarczycy?

Niedoczynność tarczycy oznacza, że organizm nie jest wystarczająco zaopatrzony w hormony tarczycy: tyroksynę (T4) i trójjodotyroninę (T3). Istnieją różne możliwe przyczyny takiego stanu rzeczy.

Częstość występowania

Niedoczynność tarczycy jest jedną z najczęstszych chorób hormonalnych. Częstość występowania niedoczynności tarczycy wzrasta wraz z wiekiem:

  • 1 na 5000 noworodków rodzi się z niedoczynnością tarczycy.
  • Około 1 do 2 na 200 osób cierpi na niedoczynność tarczycy, kobiety częściej niż mężczyźni.

Tutaj znajdziesz dalsze informacje na temat tarczycy i możliwych chorób powiązanych:

  • Tarczyca
  • Nadczynność tarczycy
  • Test na nadczynność tarczycy
  • Powiększony gruczoł tarczycowy (wola)
  • Choroba Basedowa
  • Rak tarczycy

Objawy niedoczynności tarczycy

W dorosłym życiu niedoczynność tarczycy rozwija się zazwyczaj powoli. Na początku osoba dotknięta chorobą najczęściej nie zauważa żadnych lub prawie żadnych objawów. Objawy mogą się pojawiać przy silnym osłabieniu funkcji tarczycy i mogą być różne w zależności od konkretnego przypadku.

Istnieją jednak pewne typowe dla niedoczynności tarczycy objawy:

  1. Spadek wydajności: zmęczenie i zwiększona potrzeba snu
  2. brak napędu
  3. spowolnienie
  4. zaburzenia koncentracji
  5. utrata zainteresowania otoczeniem
  6. nadwrażliwość na zimno
  7. utrata apetytu
  8. zaparcia
  9. zwiększona podatność na infekcje
  10. chłodna, sucha, łuskowata, bladożółta skóra
  11. kruche, słomiane włosy.
  12. kruche paznokcie
  13. szorstki, chrypki głos.
  14. wzrost masy ciała (obniżona szybkość przemiany materii)
  15. spowolnienie bicia serca (bradykardia)
  16. przedwczesny początek miażdżycy spowodowany podwyższonym poziomem cholesterolu
  17. zaburzenia cyklu (u kobiet)
  18. zaburzenia płodności, libido i potencji
  19. osłabienie mięśni

Co to jest przełom tarczycowy hipometaboliczny?

Rzadkim objawem niedoczynności tarczycy jest przełom tarczycowy hipometaboliczny (coma myxoedematicum):

W wyniku zwiększonego magazynowania pewnych substancji w podskórnej tkance tłuszczowej, skóra osób z niedoczynnością tarczycy często staje się ciastowata (tzw. obrzęk śluzowaty), szczególnie w okolicy oczu i na grzbietach rąk. Obrzęk śluzowaty strun głosowych i języka może sprawić, że głos będzie brzmiał szorstko i niewyraźnie.

Bardzo rzadką, ciężką formą obrzęku śluzowatego jest przełom tarczycowy hipometaboliczny. Może się zdarzyć, gdy niedoczynność tarczycy nie jest odpowiednio leczona przez długi czas lub nie jest rozpoznawana i dodatkowo występują inne czynniki osłabiające pacjenta (np. infekcja, operacja). Objawy przełomu tarczycowego hipometabolicznego to:

  1. osłabienie,
  2. bezruch
  3. niskie ciśnienie krwi (hipotonia),
  4. silnie obniżona temperatura ciała, a także
  5. spowolnione lub płytkie oddychanie (hipowentylacja).

Przełom tarczycowy hipometaboliczny jest sytuacją kryzysową, która wymaga natychmiastowego wezwania pogotowia ratunkowego.

Zwłaszcza u osób starszych, z nieaktywnym gruczołem tarczycowym, występują tylko niektóre objawy. Lekkie formy niedoczynności tarczycy są więc często lekceważone. Osoby starsze powinny zawsze być zatem badane pod kątem niedoczynności tarczycy, jeśli ich stan fizyczny i psychiczny nie odpowiada ich wiekowi lub jeśli występują u nich zaburzenia pamięci lub/i depresja.

U noworodków w wyniku nieleczonej niedoczynności tarczycy, zarówno rozwój fizyczny, jak i psychiczny jest opóźniony. W Polsce obowiązuje przepisowe badanie przesiewowe wszystkich noworodków pod kątem niedoczynności tarczycy. W przypadku rozpoznania niedoczynności tarczycy natychmiast po jej rozpoznaniu stosuje się terapię farmakologiczną.

Noworodki z niedoczynnością tarczycy wykazują po urodzeniu następujące objawy:

  1. Mało piją (wodowstręt).
  2. Cierpią na zaparcia.
  3. Są mało ruchliwe
  4. Ich skóra pozostaje dłużej żółta (tzw. Icterus prolongatus; przedłużona żółtaczka noworodków).

U dzieci, u których niedoczynność tarczycy nie jest leczona, mogą wystąpić następujące objawy:

  • Niedobór wzrostu (karłowatość)
  • upośledzenie funkcji mowy
  • opóźnione dojrzewanie
  • obniżona inteligencja
  • ubytki słuchu
  • kretynizm (sporadycznie)

Niedoczynność tarczycy: leczenie

Niedoczynność tarczycy jest leczona przy zastosowaniu leków, które dostarczają niezbędnych hormonów tarczycy. Zawierające jod hormony tarczycy T3 i T4 stymulują metabolizm komórkowy i są niezbędne dla prawidłowego wzrostu organizmu. Lewotyroksyna (L-tyroksyna) jest substancją czynną, która jest często stosowana w leczeniu niedoczynności tarczycy.

Faktycznie czynnym hormonem jest trijodotyronina – powstaje ona we krwi z L-tyroksyny poprzez oddzielenie od niej atomu jodu.

Jeśli istnieje wrodzona niedoczynność tarczycy, brakujące hormony należy natychmiast uzupełnić, aby nie został zakłócony rozwój mózgu i innych narządów.

Dzięki badaniom przesiewowym noworodków, lekarze są obecnie w stanie zidentyfikować wrodzone formy niedoczynności tarczycy już w pierwszych dniach po narodzinach, dzięki czemu leczenie może rozpocząć się natychmiast. Osoba dotknięta chorobą musi regularnie przyjmować hormony przez całe życie.

Dorośli z nasiloną niedoczynnością tarczycy muszą regularnie i na stałe przyjmować hormony tarczycy, aby utrzymywać wystarczające ich stężenie.

Leczenie hormonami tarczycy zazwyczaj rozpoczyna się od małej dawki, która następnie jest powoli zwiększana. Stężenie hormonu we krwi powinno być sprawdzane w regularnych odstępach czasu za pomocą badania krwi, aby w razie potrzeby można było skorygować dawkę. Efekty uboczne nie występują, jeśli dawka jest prawidłowa.

Leczenie przełomu tarczycowego hipometabolicznego

Jeśli niedoczynność tarczycy nie jest leczona, może to w rzadkich przypadkach doprowadzić do tzw. przełomu tarczycowego hipometabolicznego. Niezbędna jest wówczas natychmiastowa intensywna pomoc medyczna, obejmująca:

  1. sztuczne oddychanie,
  2. podanie hormonów steroidowych (glikokortykoidów),
  3. podanie roztworu glukozy,
  4. regulację bilansu elektrolitowego i wodnego,
  5. podawania lewotyroksyny (L-tyroksyna)
  6. ogrzewanie

Nadczynność tarczycy: przyczyny

Niedoczynność tarczycy może mieć wiele przyczyn:

  1. Jeśli zaburzone jest funkcjonowanie samej tarczycy, używane jest określenie pierwotnej niedoczynności tarczycy. Jest to zdecydowanie najczęstsza forma niedoczynności tarczycy.
  2. W rzadkich przypadkach wtórnej niedoczynności tarczycy, przysadka mózgowa (hypophysis) – centrum kontroli wielu gruczołów – uwalnia zbyt mało hormonów, aby tarczyca była odpowiednio stymulowana do prawidłowego działania.
  3. Niekiedy zaburzone są funkcje podwzgórza (hypothalamus). Podwzgórze jest częścią międzymózgowa (diencephalon) i kontroluje przysadkę mózgową jako ośrodek nadrzędny. Medyczne określenie niedoczynności tarczycy spowodowanej zaburzeniami w podwzgórzu to niedoczynność trzeciorzędowa tarczycy.

Pierwotna niedoczynność tarczycy

Jeśli to wada samej tarczycy prowadzi do jej niedoczynności, jest to pierwotna niedoczynność tarczycy. Przyczyna leży wtedy w samym organie.

Taki nie w pełni aktywny gruczoł tarczycowy może być wrodzony, na przykład jeśli gruczoł tarczycowy jest całkowicie nieobecny lub zbyt mały. Wrodzona niedoczynność tarczycy może wystąpić również wtedy, gdy wykorzystanie jodu jest zakłócone przez defekt genetyczny. Oznacza to, że chociaż organizm ma wystarczającą ilość jodu, nie może go włączyć do budowy hormonów tarczycy.

Znacznie częściej jednak dysfunkcja gruczołu tarczycowego jest nabywana w trakcie życia. Powodem tego jest zazwyczaj utrata lub zniszczenie pierwotnie funkcjonalnej tkanki tarczycy, na przykład po:

  1. zapalenie tarczycy (thyroiditis), głównie w wyniku choroby autoimmunologicznej (zapalenie tarczycy Hashimoto), w której organizm kieruje swoje przeciwciała przeciwko tkance tarczycy i niszczy ją
  2. operacje tarczycy, np. z powodu nadczynności tarczycy
  3. radioterapia tarczycy
  4. przyjmowanie niektórych leków (np.tyreostatyków)
  5. terapia jodem promieniotwórczym

Terapia jodem promieniotwórczym jest stosowana w leczeniu nadczynności tarczycy. Promieniowanie radioaktywne niszczy nadmiar tkanek wytwarzających hormony. W niektórych przypadkach prowadzi to do niedoczynności tarczycy.

W rzadkich przypadkach niedoczynność tarczycy może być również spowodowana ekstremalnym niedoborem jodu – niezbędnego pierwiastka śladowego. Sprzyja temu fakt, że niektóre regiony w Polsce należą do obszarów, w których występuje niedobór jodu.

Wtórna niedoczynność tarczycy

Do wtórnej niedoczynności tarczycy dochodzi wtedy, gdy z powodu zaburzeń przysadki mózgowej np. nowotworu, tarczyca jest niedostatecznie zaopatrywana w hormon stymulujący jej pracę (TSH). Sama tarczyca jest zupełnie zdrowa. Ten rodzaj niedoczynności tarczycy występuje bardzo rzadko.

Trzeciorzędowa niedoczynność tarczycy

W trzeciorzędowej niedoczynności tarczycy występuje zaburzenie podwzgórza, w związku z czym nie wytwarza on wystarczającej ilości hormonów uwalniających tyreotropinę (TRH). W rezultacie dochodzi do zaburzenia komunikacji między mózgiem a tarczycą i gruczoł tarczycowy nie jest pobudzany do wytwarzania hormonów.

Możliwe przyczyny urazy, nowotwory lub stany zapalne. Ta forma niedoczynności tarczycy występuje bardzo rzadko.

Niedoczynność tarczycy: diagnoza

W przypadku wrodzonej niedoczynności tarczycy diagnoza jest zazwyczaj, dzięki obligatoryjnym badaniom noworodków,  stawiana bardzo wcześnie: Funkcja tarczycy każdego noworodka jest badana między trzecim a piątym dniem życia (tzw. przesiewowe badania noworodków).

Kilka kropli pobranej z pięty krwi  służy do określenia stężenia niektórych hormonów tarczycy. Badanie to jest również wykonywane w przypadku podejrzenia niedoczynności tarczycy u starszych dzieci, młodzieży lub dorosłych.

  • Normalna wartość hormonu TSH wyklucza zaburzenia działania tarczycy, podwyższona wartość potwierdza niedoczynność tarczycy.
  • Niskie stężenie wolnej tyroksyny (tetrajodotyronina, T4) świadczy o niedoczynności tarczycy.

Uzyskane wyniki badań hormonów tarczycy dostarczają również informacji na temat formy niedoczynności tarczycy.

Klasyfikacja według hormonów tarczycy

TSH (hormon tyreotropowy)Tyreoksyna (wolna)
utajona niedoczynność tarczycypodwyższonynormalny
jawna niedoczynność tarczycypodwyższonyniski

Przyczyną nieaktywnego gruczołu tarczycowego, często jest pewna forma zapalenia tarczycy, tzw. zapalenie tarczycy Hashimoto. Dlatego należy przebadać próbkę krwi na obecność określonych przeciwciał.

Rozwijają się one w przebiegu tej choroby autoimmunologicznej i nazywane są przeciwciałami anty TPO i przeciwciałami tyreoglobulinowymi. Atakują one zdrową tkankę, która ostatecznie przestaje pełnić swoją funkcję.

Również badanie ultrasonograficzne (USG) może być wykorzystane do sprawdzenia stanu tarczycy i określenia, czy, na przykład, nie ma w niej żadnych guzów. Nie można jednak w ten sposób sformułować pełnej diagnozy dotyczącej funkcjonowania tarczycy.

Niedoczynność tarczycy: przebieg choroby

Jeśli niedoczynność tarczycy jest leczona odpowiednimi hormonami, przebieg choroby jest zwykle łagodny: Sprawność i oczekiwana długość życia nie są w żaden sposób ograniczone.

Komplikacje

Jeśli nieaktywny gruczoł tarczycowy u dzieci jest leczony farmakologicznie w odpowiednim czasie, rozwój noworodka nie jest zagrożony. Jednak wrodzona niedoczynność tarczycy może prowadzić do poważnych powikłań, jeśli nie jest leczona: Dzieci z nieleczoną wrodzoną niedoczynnością tarczycy pozostają upośledzone umysłowo i wykazują zaburzenia rozwojowe (tzw. kretynizm).

Typowe opóźnione skutki niedoczynności tarczycy u dzieci są następujące:

  1. zaburzenia mowy
  2. zaburzenia wzrostu (niski wzrost)
  3. upośledzenie umysłowe i psychiczne (dzieci są opóźnione rozwoju)
  4. ubytki słuchu

Niewłaściwie leczona lub niewykryta niedoczynność tarczycy może w rzadkich przypadkach doprowadzić do tzw. przełomu tarczycowo hipometabolicznego , który objawia się poprzez:

  • osłabienie,
  • bezruch
  • niskie ciśnienie krwi (hipotonia),
  • silnie obniżona temperatura ciała, a także
  • spowolnione lub płytkie oddychanie (hipowentylacja).

Sytuacja taka wymaga natychmiastowego umieszczenia chorego na oddziale intensywnej opieki medycznej.

Niedoczynność tarczycy: profilaktyka

Nie można zapobiec niedoczynności tarczycy ani jej wyleczyć. Objawy można kontrolować tylko za pomocą leczenia farmakologicznego

Jeżeli niedoczynność tarczycy jest spowodowana poważnym niedoborem jodu, można poprawić podaż jodu poprzez konsekwentne stosowanie jodowanych soli kuchennych. Zaleca się również spożywanie ryb morskich dwa razy w tygodniu, ponieważ ryby morskie zawierają dużo jodu. W celu zaspokojenia codziennego zapotrzebowania, w porozumieniu z lekarzem można przyjmować dodatkowe preparaty jodowe.

UWAGA: W czasie ciąży i karmienia piersią obowiązują inne normy zapotrzebowania na jod!

Następny artykuł