wpisz szukaną frazę

Gruźlica
Choroby zakaźne Leczenie i terapie

Gruźlica

Gruźlica
Podziel się

Gruźlica jest ciężką chorobą infekcyjną, która w większości przypadków dotyczy płuc, jednak może zaatakować także inne narządy. Dawniej gruźlica w Polsce była ogromnym problemem społecznym. Dziś zachorowalność jest mniejsza, jednak wciąż dotyka kilka tysięcy ludzi rocznie. Gruźlica znajduje się też w pierwszej dziesiątce chorób śmiertelnych na świecie. Dowiedz się, jak dochodzi do zakażenia, jakie są objawy gruźlicy i jak przebiega jej terapia[1][2].

Co to jest gruźlica?

Gruźlica to zakaźna choroba, powodowana przez prątki gruźlicy (Mycobacterium tuberculosis), które w 1882 roku odkrył Robert Koch. Gruźlica polega na powstawaniu w zajętych narządach wielu drobnych guzków (gruzełki gruźlicze), które zastępują zdrowe struktury i niszczą tkanki, pozostawiając w ich miejscach puste „jamy”. Oprócz płuc choroba może zająć inne narządy:

  • opłucną,
  • węzły chłonne,
  • kości i stawy,
  • układ nerwowy (choroba ma wówczas postać gruźliczego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych),
  • układ moczowo-płciowy,
  • układ pokarmowy.

Gruźlica musi zostać poddana leczeniu, inaczej grozi śmiercią[1][3].

Gruźlica – przyczyny

Bakterie Mycobacterium tuberculosis przenoszą się z jednej osoby na kolejną drogą kropelkową. Dzieje się tak w sytuacjach, gdy osoba chora kaszle, mówi, kicha, pluje albo śmieje się w pobliżu innej osoby, która w ten sposób wdycha prątki.

Jednak choć gruźlica jest zakaźna, wcale nie rozwija się u każdego, kto miał kontakt z bakteriami. „Prątki Kocha” rzadko przenoszą się pomiędzy przypadkowo spotykanymi ludźmi (np. w autobusach lub na ulicach) w takiej skali, żeby wywoływać chorobę.

Zwykle konieczny jest bliższy kontakt, jak praca w tym samym biurze lub wspólne zamieszkiwanie. Większość osób z aktywną postacią gruźlicy, które rozpoczęły odpowiednie leczenie, po około 2 tygodniach terapii nie zaraża już prątkami (co nie oznacza, że mogą odstawić leki;[3][4]).

Czynniki ryzyka gruźlicy

Możemy wyszczególnić kilka czynników ryzyka, które sprawiają, że dla niektórych osób bakterie gruźlicy stanowią większe niebezpieczeństwo, niż dla innych. Powodem jest w tych przypadkach osłabienie układu immunologicznego, wynikające głównie z choroby lub przyjmowania leku. Do czynników ryzyka należą:

  • zakażenie wirusem HIV/ AIDS (prawdopodobieństwo zachorowania jest 20-30 razy większe niż w przypadku ludzi wolnych od HIV),
  • cukrzyca,
  • ciężka choroba nerek,
  • niektóre rodzaje raka,
  • terapie stosowane w leczeniu raka, np. chemioterapia,
  • przyjmowanie leków stosowanych po przeszczepach (zapobiegających ich odrzuceniu),
  • niektóre leki stosowane w terapii reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycy albo chorobie Leśniowskiego-Crohna,
  • niedożywienie,
  • bardzo młody wiek lub przeciwnie – wiek zaawansowany[2][4].

Na zakażenie gruźlicą bardziej narażone są osoby palące, pijące alkohol oraz przyjmujące narkotyki, które osłabiają układ odpornościowy[4].

Gruźlica a region geograficzny

Ryzyko zachorowania na gruźlicę jest większe w określonych obszarach świata: Afryce, Europie Wschodniej, Azji, Rosji, Ameryce Łacińskiej, na Wyspach Karaibskich. Dotyczy to zarówno mieszkańców, jak i osób wyjeżdżających tam w celach turystycznych[4].

Gruźlica – objawy

Gruźlica ma opinię choroby bardzo podstępnej. Objawy gruźlicy u dzieci i dorosłych z początku często są łagodne, co sprawia, że chory nie szuka pomocy medycznej i zgłasza się do lekarza zbyt późno. Trudna do rozpoznania jest szczególnie gruźlica pozapłucna, jednak przypadki tej postaci choroby są dosyć rzadkie[1].

Ogólnoustrojowe objawy gruźlicy obejmują:

  • stan podgorączkowy,
  • nocne poty,
  • pogorszone samopoczucie,
  • utratę apetytu i chudnięcie, a gdy choroba jest w zaawansowanym stadium – wręcz wyniszczenie[1].

„Żaden z tych objawów nie jest typowy dla gruźlicy, jednak ich powolne narastanie powinno zasugerować możliwość gruźlicy”[3].

Objawy płucne gruźlicy

Gruźlica płuc u człowieka może z początku przebiegać bezobjawowo. Zwykle bardzo typowy jest przeciągający się kaszel, który trwa co najmniej kilka tygodni. W fazie początkowej jego nasilenie jest niewielkie i ma postać suchą, jednak z biegiem czasu staje się coraz bardziej dokuczliwy, a chorzy odkrztuszają białą lub żółtą plwocinę. Ponadto w wydzielinie może znajdować się krew. Zaawansowana postać choroby zazwyczaj wiąże się z bardziej obfitym krwiopluciem[1][4].

Innym objawem gruźlicy płuc może być ból w klatce piersiowej, pojawiający się głównie podczas kasłania i oddychania[4].

Gruźlica – diagnostyka

Gruźlica i jej objawy wymagają natychmiastowego rozpoczęcia terapii. Lekarz może podejrzewać chorobę na podstawie objawów lub badania radiologicznego, jednak zawsze trzeba potwierdzić ją dodatkowymi testami. Podstawowym materiałem do badania jest plwocina odkrztuszana z oskrzeli.

Innym badaniem, stosowanym w diagnostyce u części pacjentów, jest bronchoskopia, czyli badanie popłuczyn oskrzelowych. Pobrany materiał służy wykonaniu rozmazu i hodowli. W ostatnich latach stosowane są też metody genetyczne (wykrywanie prątków gruźlicy w badanej próbce materiału genetycznego;[1]).

Gruźlica – leczenie

Skutki gruźlicy, która nie zostanie poddana terapii, mogą być bardzo groźne i prowadzić do śmierci, dlatego chorobę trzeba leczyć pod okiem lekarza. Terapia niestety nie jest prosta, co wynika ze szczególnych właściwości prątków gruźlicy i ich oporności wobec wielu antybiotyków[1][2].

Etapy leczenia

Leczenie gruźlicy u ludzi jest dwuetapowe. W pierwszej, intensywnej fazie, chory otrzymuje kilka leków, ale przez stosunkowo krótki okres. W drugiej fazie leków jest mniej, natomiast kuracja jest bardziej rozciągnięta w czasie.

Leczenie trwa minimum 6 miesięcy. Dokładny czas zależy jednak od wieku pacjenta, ogólnego stanu zdrowia, ewentualnej oporności na leki. Leczenia nie można przerywać na własną rękę nawet wtedy, jeśli objawy ustąpiły[1][4].

Leki na gruźlicę

Najczęściej stosowanymi lekami przeciwprątkowymi są:

  • izoniazyd,
  • ryfampicyna,
  • pyrazynamid,
  • streptomycyna,
  • etambutol[1][4].

Zapobieganie gruźlicy

Sposobem na ograniczenie ryzyka zachorowania jest szczepionka BCG (Bacillus Calmette – Guerin), która częściowo zabezpiecza małe dzieci. Warto podkreślić, że BCG nie eliminuje zagrożenia. Szczepionka przede wszystkim zmniejsza ryzyko rozwoju ciężkiej postaci gruźlicy, w tym prosówki (gruźlicy rozsianej) i zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych. Nie mogą jednak skorzystać z niej osoby dorosłe[3].

Kontakt z chorym może wymagać tzw. leczenia profilaktycznego, czyli podawania leku, który ma powstrzymać ewentualny rozwój choroby. Gruźlica prątkująca zawsze wymaga leczenia w szpitalu. Dopiero w momencie, gdy prątki nie będą już obecne w plwocinie, pacjent może przebywać w domu[1].

Choroba gruźlica – rys historyczny

Gruźlica towarzyszy człowiekowi od czasów starożytnych. Jednak najbardziej dynamicznie zaczęła rozprzestrzeniać się wraz z nastaniem współczesnej ery przemysłowej. Sprzyjały temu duże zagęszczenie mieszkańców, złe warunki mieszkaniowe i niedożywienie. XVIII i XIX wiek to okres wysokiej umieralności z powodu gruźlicy. Nie było wówczas wiadomo, co ją wywołuje, ani nie znano skutecznego leku. W tamtych czasach nazywano gruźlicę „suchotami” lub „białą plagą”.

Dopiero odkrycia niemieckiego uczonego Roberta Kocha przyniosły przełom. Jego prace badawcze nad gruźlicą zostały nagrodzone Nagrodą Nobla w 1905 roku. Jednak zanim wynaleziono lek na gruźlicę, musiało minąć jeszcze kilka dekad. Jako pierwsza została odkryta streptomycyna[1][5].

Dziś, choć wiemy o gruźlicy tak wiele, wciąż stanowi skrajnie niebezpieczny problem zdrowotny. Choroba jest dużym zagrożeniem dla najmłodszych. W roku 2017 na całym świecie zachorowało na nią milion dzieci[2].

Bibliografia:

  1. Mejza F. Gruźlica. Link Data dostępu: 10.04.2019
  2. Link Data dostępu: 10.04.2019
  3. Gruźlica. Link Data dostępu: 10.04.2019
  4. Link Data dostępu: 10.04.2019
  5. Włodarczyk M., Rudnicka W., Druszczyńska M., Gruźlica – zapomniana choroba, o której warto pamiętać. Kosmos – problemy nauk biologicznych 2017; 66, 2(315): 313-325

ICD-10 – Klasyfikacja chorób

Gruźlica (A15–A19)

A15 Gruźlica układu oddechowego, potwierdzona bakteriologicznie i histologicznie

A16 Gruźlica układu oddechowego, niepotwierdzona bakteriologicznie lub histologicznie

A17† Gruźlica układu nerwowego

A18 Gruźlica innych narządów

A19 Gruźlica prosówkowa

 

Zobacz także:

Dokucza ci ból płuc przy oddychaniu i kaszleniu? Sprawdź, co może być powodem

Poprzedni artykuł
Następny artykuł