Hormony stresu – chemia organizmu w stresie 3.33/5 (3)

Stres bez względu na swoją formę diametralnie zmienia gospodarkę hormonalną organizmu.

hormony stresu

© Depositphotos.com

Stres jest jedną z najważniejszych reakcji adaptacyjnych, których celem jest przede wszystkim motywowanie jednostki do działania. W sytuacjach, gdy stres przekracza optimum, staje się on odczuciem patologicznym, które dezorganizuje pracę człowieka.  W jaki sposób się to dzieje?

Stres psychologiczny i organiczny

Przede wszystkim należy rozróżnić dwa rodzaje stresu, który dotyczy organizmu człowieka. Pierwszy z nich to stres psychologiczny, odczuwany jako silny dyskomfort wynikający z przeżywania przez człowieka jakiejś sytuacji. Najczęściej wynika z analizy możliwości jednostki w stosunku do wymogów sytuacyjnych. Obecnie wiadomo, że ten rodzaj stresu potrafi spowodować prawdziwe spustoszenie w organizmie ludzkim. Drugi rodzaj stresu to stres organiczny. Nazwa ta odnosi się do wszystkich sytuacji, które doprowadzają do zachwiania równowagi fizjologicznej w naszym ciele. Stresem organicznym jest na przykład choroba nowotworowa, uraz czy zapalenie płuc. Dotyczy on również biologii człowieka na poziomie reakcji chemicznych, czego przykładem jest stres oksydacyjny. Podobnie jak stres psychologiczny, stres organiczny diametralnie zmienia gospodarkę hormonalną. [1][2]

Biologia stresu

W przypadku sytuacji stresowej w organizmie człowieka dochodzi do szeregu reakcji, które najłatwiej podzielić na dwie grupy:

– reakcje układu autonomicznego – są najszybszą odpowiedzią organizmu na sytuację stresową. Dochodzi wówczas do aktywacji współczulnego układu autonomicznego, który jest odpowiedzialny za takie reakcje organizmu jak przyspieszenie akcji serca, rozszerzenie oskrzeli, rozszerzenie źrenic czy zahamowanie trawienia;

– reakcje hormonalne – ten rodzaj odpowiedzi na stres potrafi doprowadzić do znacznie trwalszych następstw w organizmie człowieka w porównaniu do reakcji układu współczulnego. Najważniejszą rolę odgrywają w tych procesach hormony nadnerczy, które zasługują na osobne omówienie. [1]

Hormony stresu – adrenalina

Adrenalina (epinefryna) produkowana jest przez rdzeń nadnerczy. Jest to niezwykle ważny hormon, nazywany często hormonem strachu, stresu i ucieczki. Jego najważniejszą rolą jest umożliwienie człowiekowi i innym zwierzętom natychmiastowej reakcji na sytuacje zagrożenia. Adrenalina oddziałuje na wspomniany wcześniej współczulny układ nerwowy. W fizjologicznych dawkach powoduje skurcz naczyń krwionośnych skóry, narządów trzewnych i gruczołów. Rozszerza natomiast naczynia w sercu i innych mięśniach. Ma to zapewnić skierowanie jak największej ilości krwi, a co za tym idzie tlenu i substancji odżywczych, do organów, które służą bezpośrednio do ucieczki lub walki. Adrenalina w dawkach wyższych niż fizjologiczne powoduje znaczne przyspieszenie akcji serca (co również służy lepszemu odżywieniu mięśni). To z kolei prowadzi do podwyższenia ciśnienia tętniczego krwi. Podsumowując, najłatwiej jest określić rolę adrenaliny jako hormonu regulującego rozkład krwi w organizmie (zmniejszenie ukrwienia narządów trzewnych, zwiększenie ukrwienia mięśni, w tym serca). [3]

Hormon stresu – kortyzol

Kortyzol jest hormonem wydzielanym przez korę nadnerczy. Jego stężenie nie ulega tak znacznym wahaniom jak poziom adrenaliny, a do jego podwyższenia nie dochodzi przy każdej sytuacji stresowej. Warto zaznaczyć, że ze względu na wielokierunkowe działanie kortyzolu stres nie jest jedynym bodźcem, który doprowadza do zmiany jego poziomu. Jednakże tak zwany stres przewlekły, czyli trwający wyjątkowo długo (dniami, tygodniami, a czasem nawet latami), albo stres spowodowany wyjątkowo dużym ciężarem emocjonalnym (śmierć kogoś bliskiego, rozwód itp.) mogą doprowadzić do znacznego podwyższenia poziomu kortyzolu we krwi. W połączeniu z działaniem układu współczulnego i adrenaliny może to skutkować wieloma – niekiedy nieodwracalnymi – zmianami w ciele człowieka, które czasem prowadzą nawet do zgonu (jak na przykład zawał mięśnia sercowego).

Tak jak wspomniano wyżej, kortyzol działa wielokierunkowo. W wysokich stężeniach powoduje rozpad białek (przemianę kataboliczną białek), nasila działanie lipolityczne katecholamin (czyli adrenaliny), wywołuje zatrzymanie sodu oraz wydalanie potasu z organizmu (co prowadzi do podwyższenia ciśnienia tętniczego). Ponadto wzmaga pobudliwość mózgu, działa euforyzująco, ale także depresyjnie oraz dodatkowo działa supresyjnie na układ odpornościowy człowieka, co zwiększa ryzyko groźnych infekcji. [3]
 

Lek. Krzysztof Pawlak

 

[1] Ganong F.W, Lange Fizjologia, wyd PZWL, Warszawa, 2005; strony 222-228

[2] Bombolewska K., Stres Oksydacyjny – http://www.e-biotechnologia.pl/Artykuly/Stres-oksydacyjny/ – data dostępu 06.08.2017

[3] Pod red. Mutschler, E. Farmakologia i Toksykologia, wyd Elsevier Urban&Partner, Wrocław, 2013; strony 359, 447

Oceń artykuł:

Opublikowane przez adamed expert. Data publikacji:

Komentarze
  • Bardzo fajny i ciekawy artykuł. Właśnie takie rzeczy chce czytać codziennie by poszerzać swoją wiedzę!

  • Agnieszka Bielan

    Ze stresem trzeba walczyć a najlepiej to w ogóle nie doprowadzać do sytuacji stresowych i mieć wszystko pod kontrolą 🙂