wpisz szukaną frazę

Tajemnicze wolne rodniki – co robią i jak z nimi walczyć?
Zdrowa dieta

Tajemnicze wolne rodniki – co robią i jak z nimi walczyć?

Podziel się

Tlen jest nami niezbędny do oddychania – naukowcy coraz lepiej poznają ten pierwiastek i odkrywają jak jeszcze wpływa na mechanizmy procesów zachodzących w ciele człowieka podczas metabolizmu. Czynnikiem, który interesuje naukowców szczególnie mocno, są reaktywne formy tlenu (ROS, ang. reactive oxygen species), czyli wolne rodniki[1]. Czym są i jak działają na nasz organizm?

Czym są wolne rodniki?

Najprostsza definicja mówi, że wolne rodniki to atomy lub cząsteczki zdolne do samodzielnego istnienia, mające jeden lub więcej niesparowanych elektronów. Wolne rodniki określa się często wolnymi rodnikami tlenu, a najpopularniejszym przykładem jest rodnik hydroksylowy – HO•[1].

Reaktywne formy tlenu, które są wolnymi rodnikami:

    • anionorodnik ponadtlenkowy O2
    • rodnik wodoronadtlenkowy HO2
    • rodnik hydroksylowy HO
  • rodnik alkoksylowy RO

Reaktywne formy tlenu, które nie są wolnymi rodnikami (nie posiadają niesparowanego elektronu):

  • tlen singletowy 1O2
  • ozon O3
  • nadtlenek wodoru H2O2

Powstawanie reaktywnych form tlenu

Wolne rodniki powstają przy przebiegu wielu procesów metabolicznych w organizmach eukariotycznych, czyli również w ciele człowieka. Głównym organellum komórkowym odpowiedzialnym za syntezę rodników jest mitochondrium. W chwili, kiedy następuje rozprzęganie mitochondriów, uwalniane są reaktywne formy tlenu. Następstwem jest pojawienie się stresu oksydacyjnego komórek[1].

Wpływ wolnych rodników na organizm człowieka

To, jak wolne rodniki wpływają na organizm człowieka w dużej mierze zależy od ich stężenia i czasu działania. Już małe stężenie ROS w ludzkim organizmie sprawia, że zachwiane są funkcje fizjologiczne. Duże stężenie prowadzi do toksycznych uszkodzeń komórek, a w rezultacie do ich zniszczenia[2].

Zbyt duża ilość reaktywnych form tlenu rozkłada każdy element komórki. Najbardziej podatne są elementy błon komórkowych – przede wszystkim reszty wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Uszkodzenie błony komórkowej prowadzi do “wylania się” zawartości komórek, a to skutkuje rozległymi stanami zapalnymi. Nadmierne stężenie wolnych rodników uszkadza również białka i kwasy nukleinowe. W przypadku uszkodzenia komórek nerwowych o wiele łatwiej zachorować na chorobę Alzheimera i chorobę Parkinsona[1].

Należy również pamiętać, że reaktywne formy tlenu są nam potrzebne, ale w małych stężeniach. Wolne rodniki są wzmacniaczami i potęgują niekorzystne zmiany w komórkach, dzięki czemu organizm może odpowiednio wcześnie przygotować reakcję obronną[1].

Jak bronić się przed wolnymi rodnikami?

Stężenie wolnych rodników wytwarzanych przy procesach metabolicznych jest zbyt małe, żeby je wykryć, ale wystarczająco duże, by stanowić zagrożenie. Są one wysoce reaktywne i z łatwością wchodzą w reakcje ze składnikami komórki. Ludzki organizm jest wyposażony w system obronny przed wolnymi rodnikami. W jego skład wchodzą enzymy rozkładające ROS, a także nieenzymatyczne związki niskocząsteczkowe, które podlegając działaniu reaktywnego tlenu stanowią tym samym tarczę obronną dla cząsteczek ważnych dla komórki. Związki te to antyoksydanty, czyli przeciwutleniacze[2].

Dieta na wolne rodniki

Stosowanie diety bogatej w przeciwutleniacze jest bardzo ważne, aby bronić się przed wolnymi rodnikami. Antyoksydanty bronią organizm przed negatywnym wpływem ROS, bo blokują utlenianie wielu substancji. Do podstawowych źródeł przeciwutleniaczy należą rośliny – zawierają one substancje z rodziny polifenoli, flawonoidów, karotenoidów i antocyjanów, czyli najlepiej poznane od strony medycznej związki przeciwutleniające. Wpływ przeciwutleniaczy i diety bogatej w rośliny nadal jest poznawany, ale z pewnością można powiedzieć, że dieta roślinna obniża ryzyko chorób – szczególnie tych związanych z przemianami metabolicznymi i układem krążenia[1].

Źródła:

1. Szewczuk M. Reaktywne formy tlenu i ich wpływ na metabolizm człowieka. http://biotechnologia.pl/biotechnologia/reaktywne-formy-tlenu-i-ich-wplyw-na-metabolizm-czlowieka,12572 Dostęp: 10.03.2018.
2. Zabłocka A, Janusz M. Dwa oblicza wolnych rodników tlenowych. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej. 2008;62:118-124.

Zostaw komentarz

Your email address will not be published. Required fields are marked *