wpisz szukaną frazę

Podstawowe źródła witaminy K
Profilaktyka zdrowotna Zdrowa dieta

Podstawowe źródła witaminy K

Podziel się

Witamina K jest drogocenną substancją, która znacząco wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Odgrywa ona ważną rolę w procesach krzepnięcia krwi, przebudowie tkanki kostnej i działaniu układu sercowo-naczyniowego. Jej niedobór może skutkować szybkim powstawaniem siniaków, osteoporozą i groźnymi dla życia, a nawet zdrowia, chorobami krążenia.

Podstawowe źródła witaminy K to przede wszystkim produkty pochodzenia roślinnego, w tym zielone warzywa: szpinak, brokuły, brukselka, sałata i natka pietruszki. Bogatym źródłem witaminy K jest również natto – produkt fermentacji soi, który cieszy się dużą popularnością w państwach azjatyckich. Nie należy też zapominać o serach, jajkach, rybach i mięsie, które również stanowią wartościowe i drogocenne źródło witaminy K.

Kilka słów o historii witaminy K

Witaminę K odkrył w latach 30. XX w. duński biochemik – Carl Peter Henrik Dam, którego głównym przedmiotem badań był metabolizm cholesterolu. W trakcie prowadzenia testów na kurczakach zauważył on, że karmienie ich paszą beztłuszczową przyczynia się do samoistnych krwawień. Wówczas Dam doszedł do wniosku, że istnieje dotąd nieodkryta substancja, która odgrywa bardzo ważną rolę w procesach krzepnięcia krwi.

Nazwał on ją witaminą K od słowa koagulation. Mimo odkrycia nowej witaminy nie udało mu się jej wyizolować, co zrobił kilka lat później amerykański biochemik – Edward Albert Doisy. Za to odkrycie zarówno Dam, jak i Doisy dostali w 1943 r. Nagrodę Nobla w dziedzinie medycyny[1].

Rola witaminy K w organizmie

Główną funkcją witaminy K jest regulowanie wątrobowych czynników krzepliwości krwi. Oprócz tego pełni ona bardzo ważną funkcję w przebudowie tkanki kostnej – wpływa na aktywność osteokalcyny (białka macierzy kostnej). Coraz częściej pojawiają się doniesienia o tym, iż optymalna podaż witaminy K może zapobiec rozwojowi osteoporozy w przyszłości. Nie bez znaczenia przy tym jest to, że witamina K pobudza procesy przemiany osteoblastów, a także stymuluje ich rozwój.

Jest to substancja niezbędna do modyfikacji białek w tym m.in. czynniku wzrostu, nerkowych białek Gla i matrycowego białka Gla. Co ważne, nie bez powodu substancja ta nazywana jest „witaminą koagulacji”, wpływa bowiem na funkcjonowanie układu sercowo-naczyniowego. Ponadto witamina K wykazuje właściwości przeciwzapalne. W ostatnich latach zaczęły pojawiać się również doniesienia o antynowotworowym działaniu witaminy K, co ma prawdopodobnie związek z redukcją stresu oksydacyjnego[2].

Witamina K występuje w trzech różnych formach:

  • Witamina K1 (filochinon), która syntezowana jest w roślinach;
  • Witamina K2 (menachinon), która syntezowana jest przez bakterie i występuje przede wszystkim w produktach pochodzenia zwierzęcego i produktach fermentacji soli;
  • Witamina K3 (menadion), która jest syntetycznym substytutem witaminy K, pełniącym funkcję prowitaminy.

Źródła witaminy K

Spore dawki witaminy K znajdują się zarówno w produktach pochodzenia roślinnego, jak i pochodzenia zwierzęcego. Filochinon (witaminę K1) można odnaleźć przede wszystkim w warzywach zielonych, takich jak: szpinak, brokuły, kapusta włoska, brukselka, sałata, natka pietruszki. Ta sama forma witaminy K znajduje się również w oleju sojowym i rzepakowym, a także w oliwie z oliwek.

Z kolei źródłem menachinonu (witaminy K2) są produkty pochodzenia zwierzęcego, w tym w głównej mierze sery i natto – produkt fermentacji soi, który cieszy się dużą popularnością w krajach azjatyckich. Oprócz tego spore dawki witaminy K2 znajdują się w mięsie, rybach i jajkach.

Dawkowanie witaminy K

Zapotrzebowanie na witaminę K uzależnione jest płci, wieku, aktywności fizycznej i ogólnego stanu zdrowia. Dla uproszczenia przyjmuje się, że optymalna dawka witaminy K wynosi 1 ug na kg masy ciała. Przy czym nie powinno się przekraczać dawki 65 ug w ciągu doby. Najlepszym źródłem witaminy K są zielone warzywa, sery, mięso i jajka.

O jej suplementacji należy pomyśleć w przypadku podwyższonego poziomu zapotrzebowania, które wstępuje m.in. u noworodków. Co ważne, często kilka godzin po urodzeniu dzieciom podaje się zastrzyk z 1 mg witaminy K. Oprócz tego suplementacja witaminy K jest wskazana przy długotrwałej antybiotykoterapii, zespole złego wchłaniania, schorzeniach nerek i stosowaniu leków przeciwzakrzepowych[1]

Witamina K – objawy niedoboru i nadmiaru

Zarówno nadmiar, jak i niedobór witaminy K skutkuje zaburzeniami w funkcjonowaniu organizmu. Przy czym niedobór tej substancji u zdrowych fizycznie osób jest bardzo rzadko spotykany w praktyce klinicznej. U osób dorosłych stan ten stosunkowo często towarzyszy:

  • niewystarczającej podaży produktów spożywczych bogatych w witaminę K,
  • stosowaniu antybiotyków,
  • stosowaniu leków przeciwzakrzepowych,
  • zespołowi złego wchłaniania,
  • chorobom wątroby,
  • chorobom nerek,
  • nadmiernej podaży witaminy E.

Bezpośrednim skutkiem niedoboru witaminy K są: siniaki, zaburzenia krzepnięcia krwi, spadek gęstości mineralnej kości, podwyższone ryzyko złamania kości, osteoporoza i choroby układu sercowo-naczyniowego. Co ważne, nadmiar witaminy K nie jest toksyczny dla organizmu. Warto przy tym podkreślić, że w leczeniu osteoporozy stosuje się dawkę 45 mg (niemal tysiąckrotnie więcej niż dawka zalecana przez WHO).

Negatywne konsekwencje może spowodować jedynie nadmierna podaż witaminy K3, która nie jest stosowana w suplementach diety. Ta postać witaminy K może doprowadzić nawet do uszkodzenia wątroby[3].

Źródła:

  1. Bieniek J., Brończyk-Puzon A., Nowak J., et.al., Witamina K a kalcyfikacja naczyń krwionośnych, „Choroby Serca i Naczyń”, 2015, 12: 165–171.
  2. Karmańska A., Karwowski B., Rola witaminy K w metabolizmie kości, „Bromatologia i Chemia Toksykologiczna”, 2015, 1: 106–115.
  3. Wawrzyniak A., Mincer-Chojnacka I., Kalicki B., Plejotropowe działanie witamin D i K, „Pediatria Medycyna Rodzinna”, 2015, 11: 374–381.