Daltonizm – przyczyny, objawy i sposoby diagnozowania

Szacuje się, że wadą wrodzoną dotkniętych jest aż 8 proc. mężczyzn z całej populacji...

© Depositphotos.com

Daltonizm to zaburzenie widzenia barw – najczęściej występuje upośledzenie widzenia barw zielonej i czerwonej. Szacuje się, że wadą wrodzoną dotkniętych jest aż 8 proc. mężczyzn z całej populacji i tylko 0,4 proc. kobiet. W niektórych przypadkach anomalia rozwija się w wyniku patologii w gałce ocznej. (1)

Daltonizm – przyczyny

U ludzi za widzenie barw odpowiadają trzy rodzaje receptorów, które znajdują się w siatkówce oka. Są to tzw. czopki, które wyróżniają się wrażliwością na światło: o krótkich długościach fal (S), średnich długościach (M) albo długich (L). W rezultacie – mówiąc w skrócie – receptory odbierają barwę niebieską, zieloną lub czerwoną. Co prawda, czopki reagują na fale świetlne o różnej długości, jednak ich zakres częściowo na siebie zachodzi. Percepcja barw to skutek stymulacji trzech klas czopków. Dzięki nim ludzkie oko może spostrzec 17 000 różnic w kolorach. (1)

Każdy czopek zawiera specyficzny dla siebie fotopigment. Fotopigmenty zawarte w czopkach typu L i M są zakodowane w chromosomie X. W większości przypadków daltonizm to wada wrodzona – dziedziczona recesywnie, sprzężona właśnie z chromosomem X. Jakie ma to skutki? (1)

W męskim kodzie genetycznym znajduje się tylko jeden chromosom X (XY), za to kobiety mają dwa chromosomy X (XX). Dlatego gen związany z daltonizmem, a dokładniej z upośledzeniem widzenia koloru czerwonego i zielonego, występuje częściej w populacji męskiej. Nawet 16 proc. kobiet może być bezobjawowymi nosicielkami cech tego zaburzenia. Znacznie rzadziej spotyka się zaburzenia widzenia barw niebieskiej i żółtej, które łączą się z fotoreceptorami S. (1,2)

Objawy daltonizmu (3)

Wyróżnia się trzy główne typy zaburzeń widzenia barw: monochromatyzm, nieprawidłowy trichromatyzm i dichromatyzm.

Dichromatyzm wynika z braku jednego rodzaju czopków w siatkówce. Formą tego zaburzenia jest deuteranopia, czyli upośledzenie widzenia barw zielonej i czerwonej, związane z brakiem „zielonych” fotoreceptorów (M). Osoby dotknięte tą anomalią mylą odcienie czerwieni z czernią lub ciemnymi szarościami oraz nie odróżniają odcieni fioletu, lawendy i purpury od odcieni niebieskiego. Do dichromatyzmu należy też protanopia, która daje objawy podobne do deuteranopii, ale towarzyszy jej nieprawidłowe obniżenie poziomu jasności. Tritanopia – najrzadsza postać dichromatyzmu – to zaburzenie widzenia barw żółtej i niebieskiej, wywołane brakiem niebieskich fotoreceptorów (S).

Monochromatyzm oznacza całkowitą ślepotę barw, a nieprawidłowy trichromatyzm – niższą percepcję nasycenia (czasem też jaskrawości) jednej barwy – czerwonej, zielonej lub niebieskiej).

Daltonizm – sposoby diagnozowania

W naszym kraju widzenie barwne ocenia się przede wszystkim za pomocą testu Ishihary (dostęp do innych badań bywa ograniczony). (4)

Dzięki tablicom pseudoizochromatycznym Ishihary wykrywa się zaburzenia widzenia barwnego tylko w zakresie kolorów czerwonego i zielonego. Test wykonuje się w pomieszczeniu dobrze oświetlonym. Pacjentom – w odległości typowej dla czytania – pokazuje się kolejne tablice, które odpowiadają poszczególnym stopniom upośledzenia spostrzegania barw. Pierwszą tablicę prawidłowo odczytują wszyscy, nawet osoby z zaburzeniem widzenia barwnego, ostatnia pozwala zdiagnozować całkowitą ślepotę barw. (5)

Nieskomplikowana metoda oceny widzenia barwy czerwonej polega na weryfikacji jej postrzegania przez pokazanie czerwonego przedmiotu. Pacjent ogląda go raz jednym okiem, raz drugim – oko, w którym występuje zaburzenie widzi czerwoną barwę jako „wyblakłą” (to tzw. desaturacja barwy czerwonej). (5)

Winne oko czy mózg?

Zaburzenie widzenia barw (daltonizm) najczęściej jest wadą wrodzoną, ale anomalia może mieć również charakter nabyty. Upośledzenie widzenia barwnego występuje w zapaleniu nerwu wzrokowego, chorobach plamki siatkówki, po przedawkowaniu leków lub przyjęciu środków odurzających. W niektórych przypadkach za problem nie odpowiada jednak narząd wzroku, ale mózg (np. po urazie) (2), do którego nerw wzrokowy przewodzi impulsy wzrokowe z oka. Wrażenia powstałe w siatkówce dopiero w korze wzrokowej przekształcają się w obraz, który widzisz. (6)

1. Torlińska-Walkowiak N., Olszewska A., Torlińska T. Znaczenie widzenia barwnego w praktyce lekarza i lekarza stomatologa. Hygeia Public Health. 2014;49(4):646-649
2. Pojda-Wilczek D. Zaburzenia widzenia barw mogą być zwiastunem chorób. http://www.mp.pl/okulistyka/aktualnosci/118146,zaburzenia-widzenia-barw-moga-byc-zwiastunem-chorob Data dostępu: 6.12.2016
3. Laskowski M., Szymczyk T. Interaktywna metoda wykrywania zaburzeń widzenia barw. Prace Instytutu Elektrotechniki. 2011;249:129-142
4. Pogrzebielski A. Widzenie barwne a pozwolenie na broń. http://okulistyka.mp.pl/lista/85882,widzenie-barwne-a-pozwolenie-na-bron Data dostępu: 6.12.2016
5. Pogrzebielski A. Badanie widzenia barwnego. http://okulistyka.mp.pl/badanieoczu/specjalistyczne/74025,badanie-widzenia-barwnego Data dostępu: 6.12.2016
6. Mariak Z., Obuchowska I. Podstawowe badania funkcji nerwu wzrokowego http://okulistyka.mp.pl/badanieoczu/podstawowe/82733,podstawowe-badania-funkcji-nerwu-wzrokowego Data dostępu: 6.12.2016

Oceń artykuł:

Opublikowane przez adamed expert. Data publikacji:

Komentarze
  • Piotr Migas

    Moja siostra cierpi na daltonizm i nie wiem, czy winne jest oko czy mózg, ale dla niej jest to koniec świata…. po co te choroby w ogóle są 🙁

  • Jaro88

    Niestety choroby dotyczą wszystkich biednych, bogatych, mądrych czy głupich… my jako ludzie musimy z nimi walczyć i ciesze się, że każdego dnia medycyna idzie znacznie do przodu i wyszukuje nowe rozwiązania. Piotrze – dodawaj motywacji swojej siostrze każdego dnia!