Psychiatria i psychologia

Czym jest stres zawodowy?

21 listopada 2017

Czym jest stres zawodowy?

Stres towarzyszy nam w niemal każdej sytuacji, choć najbardziej narażeni jesteśmy na niego w miejscu pracy. Zjawisko to nazywamy stresem zawodowym. Dawniej było jedynie obiektem zainteresowania wśród badaczy, ale dziś to problem, na który zwracają uwagę pracodawcy, pracownicy i instytucje państwowe1. Czym zatem jest stres zawodowy i jak rozpoznać – oto kilka wskazówek.

Znaczenie stresu w życiu człowieka

Jak się okazuje, stres może być jednym z wielu wyznaczników kondycji zdrowotnej człowieka, ponieważ towarzyszy on człowiekowi nieustannie. Stres może być określany jako stan psychiczny, który jest reakcją na uwarunkowania środowiskowe, w jakich żyje człowiek2. Samo słowo „stres” kojarzy nam się całkowicie negatywnie. A niepotrzebnie, ponieważ to, w jaki sposób odczuwamy stres i jego konsekwencje, zależy wyłącznie od nas. W zasadzie stres ma charakter neutralny, choć może on wpływać na człowieka w sposób negatywny lub pozytywny3.

Stres pozytywny (eustres)2 powstaje w sytuacji, gdy stawia się przed nami szereg wymagań, którym jesteśmy w stanie emocjonalnie, fizycznie i psychicznie podołać. Nasza wiedza i doświadczenie umożliwiają nam możliwie najlepsze wywiązanie się z wyznaczonych obowiązków. To, co uważamy za stres, staje się impulsem do działania i przydaje energii, pozwala na bardziej wydajne i kreatywne myślenie3.

Stres negatywny (dystres)2 może pojawić się w sytuacji, gdy stawiane przed nami zadania przewyższają nasze umiejętności. Wówczas rodzi się obawa, że nie podołamy zadaniom. To wywołuje uczucie zmęczenie i mogą pojawić się dolegliwości fizyczne w postaci różnego rodzajów bólu3.

Stres w miejscu pracy – źródła

Miejsce, w którym jesteśmy szczególnie narażeni na działanie stresu, jest zakład pracy. W pracy człowiek jest wystawiony na serię stresujących sytuacji, które nakładają się na siebie i są powodem irytacji i zdenerwowania. Wśród źródeł stresu w miejscu pracy można wymienić czynniki umysłowe, fizjologiczne, anatomiczne i fizyczne – jak się więc okazuje źródła stresu w miejscu pracy są bardzo zróżnicowane. Mogą to być bodźce o charakterze fizycznym, na przykład nadmierny hałas, niewłaściwe oświetlenie stanowiska pracy, zbyt wysoka albo zbyt niska temperatura, a także bodźce o charakterze psychospołecznym2. Stres wywołany tymi czynnikami to nic innego jak reakcje na wymagania, które wynikają ze struktury i norm obowiązujących w grupie społecznej pracowników. Najczęściej przyjmuje się pięć rodzajów źródeł stresu w pracy zawodowej2:

  1. czynności, które składają się na proces wykonywania zleconych prac i sposób organizacji pracy;
  2. umiejscowienie pracownia w procesie produkcji, zakres i rodzaj odpowiedzialności zawodowej;
  3. przebieg kariery zawodowej;
  4. panujące w grupie stosunki międzyludzkie;
  5. klimat emocjonalny panujący w organizacji.

Stres i wypalenie zawodowe

Problem stresu zawodowego jest ściśle powiązany z problemem wypalenia zawodowego. Metaforyczne określenie „wypalać się” doskonale oddaje istotę doświadczanego przez człowieka wyczerpania sił na skutek stresujących warunków pracy. Czym objawia się zespół wypalenia zawodowego? Przede wszystkim wyczerpaniem emocjonalnym, czyli nadmiernym zmęczeniem, brakiem naturalnej energii i zapału do działania. W tym przypadku oznacza to również znacznie większy nakład pracy, jaką człowiek musi wykonać, by osiągnąć zamierzone rezultaty. Osoby, które narażone są na zespół wypalenia zawodowego, często zauważają zmianę w stosunku do innych osób, nadmierne dystansowanie się względem nich. Relacje z innymi osobami tracą swój dotychczasowy charakter, stają się zdepersonalizowane. Wypalenie zawodowe związane jest również z obniżeniem satysfakcji z własnych osiągnięć zawodowych – przejawia się to najczęściej w postaci spadku poczucia własnych kompetencji i wydajności pracy4.

Skutki stresu zawodowego

Stres zawodowy może wywoływać poważne zmiany w stanie zdrowia osoby narażonej na niekorzystne warunki pracy. Stan zdrowia człowieka wystawionego na działanie stresu zawodowego pogarsza się powoli i systematycznie. Ciągłe napięcie nerwowe może wywoływać poważne zmiany w kondycji zdrowotnej. Wśród częstych fizycznych objawów stresu zawodowego można wymienić3:

  • bóle mięśni karku, barków oraz okolicy krzyżowo-lędźwiowej kręgosłupa,
  • choroba nowotworowa,
  • depresje, nerwice,
  • nadciśnienie tętnicze, udar mózgu, choroba wieńcowa, zawał mięśnia sercowego,
  • owrzodzenie układu pokarmowego oraz bolesne skurcze jelit, obniżenie odporności organizmu i infekcje,
  • zaburzenia zdrowia i zachowania spowodowane przyjmowaniem tytoniu, alkoholu lub środków odurzających – zażywanych w celu obniżenia napięcia psychicznego.

Pamiętać jednak należy, że reakcja na stres zawodowy jest sprawą bardzo indywidualną, a występujące zmiany w stanie zdrowia, kondycji psychicznej i emocjonalnej mogą prezentować się u każdego człowieka w inny sposób.

1. Ogińska-Bulik N. Stres zawodowy i jego konsekwencje w grupie pracowników sektora usług społecznych – rola inteligencji emocjonalnej. Przegląd Psychologiczny. 2008;51(1):69-85
2. Łodzińska J. Stres zawodowy narastającym zjawiskiem społecznym. Seminare. 2010;28:125-128
3. Gólcz M. Stres w pracy. Poradnik dla pracownika. Państwowa Inspekcja Pracy Warszawa 2015;2-8
4. Tucholski S. Christiny Maslach koncepcja wypalenia zawodowego: etapy rozwoju. Przegląd Psychologiczny. 2001;44(3):301-317

(Odwiedzono: 1347 razy, w tym dzisiaj: 1)