Zdrowe żywienie

Cukier brzozowy - czy ksylitol to suplement wyłącznie dla cukrzyków?

3 października 2017

Cukier brzozowy - czy ksylitol to suplement wyłącznie dla cukrzyków?

Ksylitol (cukier brzozowy), czyli D-e-rytro-pentitol (C5H12O5), należy do polioli –pięciowęglowych wielowodorotlenowych alkoholi cukrowych. Absorpcja polialkoholi w ludzkim organizmie przebiega wolniej niż cukrów naturalnych, więc związki te nie prowadzą do nagłego wzrostu stężenia glukozy i nie pobudzają produkcji insuliny. Ksylitol wykazuje właściwości przeciwgrzybicze, antybakteryjne i działa przeciwpróchniczo. Poleca się go osobom chorym na cukrzycę typu 2, a także pacjentom stosującym diety niskoenergetyczne.1,2,3

Ksylitol – niskokaloryczny zamiennik cukru

Ksylitol to związek z grupy polioli; swoją drugą nazwę – cukier brzozowy – zawdzięcza drewnu brzozowemu, z którego wytwarzano go na początku.1

Poliole (a więc i cukier brzozowy) to związki o szerokim zastosowaniu w przemyśle spożywczym; dodaje się je do lodów, deserów, ciast i ciastek, sosów, musztardy, dżemów, marmolady, galaretek owocowych. Najczęściej zawierają je produkty bezcukrowe i/lub o obniżonej wartości energetycznej. W procesach produkcji na skalę przemysłową poliole uzyskuje się w wyniku chemicznej redukcji cukrów, ale te związki organiczne występują również naturalnie w wielu owocach i warzywach, np. śliwkach, gruszkach, malinach, truskawkach i kalafiorze.3,4

Poliole to węglowodany, a więc źródła energii, jednak zawierają znacznie mniej kalorii niż większość sacharydów. Średnio w 1 gramie polioli znajdują się 2,4 kilokalorie, podczas gdy taka sama ilość „zwykłego” białego cukru dostarcza aż 4 kilokalorie.4

Cukier brzozowy – (nie tylko) dla diabetyków

Zgodnie z zaleceniami Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego z 2007 r., pacjenci z cukrzycą, którzy powinni ograniczać spożycie sacharozy na rzecz węglowodanów innego pochodzenia, mogą sięgać po substytuty cukru, czyli słodziki.4

Stopnie słodkości ksylitolu i sacharozy są podobne, ale cukier brzozowy dostarcza aż 40 proc. mniej kalorii. Jednak niższa kaloryczność to nie najważniejszy argument, który przemawia za stosowaniem ksylitolu przez diabetyków. Największe znaczenie w tym przypadku ma sposób metabolizowania polioli przez organizm. Większość z nich, w tym cukier brzozowy, ulegają trawieniu i wchłanianiu bez udziału insuliny, więc nie podnoszą stężenia glukozy we krwi. Ksylitol zostaje metabolizowany w wątrobie lub w wyniku fermentacji z udziałem bakterii zasiedlających jelito grube (bez wchłonięcia w jelicie cienkim).3,4

Cukier brzozowy ma niski indeks glikemiczny (13); jego spożycie wiąże się z przyjemnym uczuciem chłodu w jamie ustnej (kojarzonym najczęściej z żuciem gumy). Biorąc pod uwagę siłę efektu chłodzenia – ksylitol  przewyższa pozostałe poliole. Ze względu na małą kaloryczność poleca się go nie tylko chorym na cukrzycę, ale również osobom stosującym diety ubogoenergetyczne.1,4

Cukier brzozowy – wady i zalety

Cukier brzozowy wykorzystuje się jako źródło energii w preparatach do żywienia pozajelitowego. Ksylitol pełni też funkcję prebiotyku – pożywki, która wspomaga wzrost „dobrych” bakterii jelitowych i sprzyja utrzymywaniu prawidłowej mikroflory przewodu pokarmowego. Cukier brzozowy wspiera w ten sposób działanie układu immunologicznego. Poza tym związek wykazuje aktywność przeciwgrzybiczą i przeciwbakteryjną w stosunku do niekorzystnych, chorobotwórczych drobnoustrojów. Ksylitol zwiększa wchłanianie wapnia, zapobiegając osteoporozie, wzmacnia też szkliwo i działa protekcyjnie na dziąsła. Może stanowić element profilaktyki próchnicy, ponieważ poliole nie są utleniane przez bakterie odpowiedzialne za próchnicę. Co więcej, ksylitol hamuje rozwój niektórych szczepów bakterii wywołujących tę zakaźną chorobę zębów i ułatwia oczyszczanie jamy ustnej z niekorzystnych drobnoustrojów.1,2,3

Niestety, cukier brzozowy nie jest zupełnie pozbawiony wad. Przede wszystkim problem mogą stanowić jego właściwości przeczyszczające, więc nie należy podawać go dzieciom do 3. roku życia. Dolegliwości, które czasem wywołuje (jak biegunki, wzdęcia, niestrawność) wiążą się ze specyficznym procesem przyswajania ksylitolu przez ludzki organizm (związek nie ulega wchłanianiu w jelicie cienkim). Działanie przeczyszczające może pojawić się też po jednorazowym spożyciu 25-30 gram polialkoholi. W niektórych przypadkach związki te wywołują uciążliwe biegunki, które powodują odwodnienie oraz utratę witamin i minerałów rozpuszczalnych w wodzie (głównie witamin z grupy B).2,3

Ksylitol w diecie – o czym pamiętać?

Ksylitol należy włączać do diety stopniowo, powoli, by organizm mógł przystosować się do trawienia tego związku (układ pokarmowy musi wydzielać odpowiednie ilości enzymów trawiennych). Na początku zaleca się spożywać łyżeczkę cukru brzozowego w ciągu dnia, systematycznie można zwiększać tę dawkę do bezpiecznych 3 łyżeczek dziennie.2

1. Grembecka M. Ksylitol – rola w diecie oraz profilaktyce i terapii chorób człowieka. Bromat.Chem.Toksykol. 2015;48(3):340-343
2. Wnęk D. Czy warto zamienić cukier na ksylitol? http://dieta.mp.pl/lista/138299,czy-warto-zamenic-cukier-na-ksylitol Data dostępu: 10.04.2017
3. Przygoda B. Słodziki – czy są bezpieczne? http://dieta.mp.pl/zasady/63310,slodziki-czy-sa-bezpieczne Data dostępu: 10.04.2017
4. Wierzejska R., Cichocka A. Zamienniki cukru i żywność o obniżonej zawartości cukru. W: Cukrzyca. Zapobieganie i leczenie. Jarosz M., Kłosiewicz-Latoszek L., Wydawnictwo Lekarskie PZWL Warszawa 2010; s: 59-68

(Odwiedzono: 1417 razy, w tym dzisiaj: 2)