Beta-karoten – występowanie, właściwości i działanie beta-karotenu 5/5 (1)

Przeczytaj, w jaki sposób beta-karoten wpływa na nasz organizm.

beta karoten

© Depositphotos.com

Beta-karoten jest najaktywniejszym izomerem witaminy A, jej najważniejszym źródłem i prowitaminą. To także barwnik karotenowy – związek, który wyróżnia się żółtym zabarwieniem i może prowadzić do przebarwień skóry. Jednocześnie należy do silnych przeciwutleniaczy, które chronią skórę przed szkodliwym wpływem promieniowania słonecznego i opóźniają procesy starzenia. Źródeł beta-karotenu szukać należy przede wszystkim w owocach i warzywach. (1,2,3)

Czym jest beta-karoten?

Beta-karoten to bezpieczna odmiana karotenu, ponieważ organizm przetwarza prowitaminę tylko w takiej ilości, jaka jest mu niezbędna. Związek wyróżnia się silnym działaniem antyoksydacyjnym. 50 proc. beta-karotenu już w przewodzie pokarmowym przekształca się w witaminę A, która, po wchłonięciu, znów przemienia się w prowitaminę, magazynowaną głównie w tkance tłuszczowej i skórze. Nieznaczna ilość beta-karotenu ulega przemianie w witaminę A w wątrobie, a jego nadmiar jest wydalany z kałem. Barwnik, przyjmowany w dużych dawkach, może wywołać intensywne żółtawe zabarwienie skóry (nie przebarwia twardówek), ale w dawkach terapeutycznych powoduje tylko niewielkie zażółcenie powłok skórnych. (1,3)

Do najważniejszych źródeł beta-karotenu należy marchew, z której związek został po raz pierwszy wyekstrahowany (przez Wackenrodera w 1831 r.). Spore ilości prowitaminy znaleźć można również w słodkich ziemniakach, papryce czerwonej, arbuzie, morelach, dyni, brzoskwini, papai, szpinaku, jarmużu, porze, a także śliwkach suszonych, kurkach, zielonym groszku, wątrobie wołowej i w kurzych jajkach. (2,3)

Właściwości beta-karotenu

Beta-karoten, jako silny antyoksydant, opóźnia procesy starzenia komórkowego, wywiera korzystny wpływ na działanie układu immunologicznego i narządu wzroku. Poza tym zapobiega rozedmie płuc i bronchitowi, wykazuje protekcyjne działanie na przewód pokarmowy i drogi oddechowe (chroni je przed infekcjami), wspomaga procesy rogowacenia nabłonka i reguluje stężenie cholesterolu we krwi. Ta szczególna prowitamina, w połączeniu z witaminami C i E, potrafi również cofać zmiany miażdżycowe. (2,3)

Beta-karoten może obniżać ryzyko rozwoju chorób nowotworowych, a nawet hamować ich postęp. Wykorzystuje się go w terapiach anomalii barwnikowych (bielactwa) odczynów uczuleniowych i fotodermatoz, w tym pokrzywki słonecznej, tocznia rumieniowatego, a także reakcji fotoalergicznych i fototoksycznych, wywołanych przez leki z substancjami światłouczulającymi. (1,3)

Prawidłowe stężenie beta-karotenu we krwi na czczo wynosi 0,9-5,58 μmol/L (50-300 mg/dL). (2)

Beta-karoten w kosmetykach i żywności (3)

Beta-karoten to również składnik żywności – w przemyśle spożywczym pełni funkcje suplementu diety i barwnika. Jest obecny m.in. w przetworach mlecznych, olejach, sokach owocowych, a nawet preparatach dla niemowląt (jako źródło witaminy A). Jego właściwości barwiące wykorzystuje się do produkcji jogurtów, lodów, wyrobów cukierniczych, pieczywa i przypraw.

Ze względu na dobry profil bezpieczeństwa, beta-karoten można dodawać do leków i kosmetyków. Wzbogaca się nim preparaty do opalania, które zapobiegają szkodliwemu wpływowi promieniowania słonecznego na skórę i poparzeniom słonecznym. Przeciwutleniacz dodaje się do kosmetyków opóźniających procesy starzenia skóry i redukujących zmarszczki, preparatów przeciwtrądzikowych i zmiękczających naskórek. Jego właściwości barwiące wykorzystuje się przy produkcji kremów samoopalających. Warto jednak zachować umiar i pamiętać o kilkudniowych przerwach w stosowaniu beta-karotenu. W ten sposób można zapobiec nieestetycznemu zabarwieniu skóry na żółto – procesowi, który na szczęście jest odwracalny.

Beta-karoten w przyrodzie

Beta-karoten jest związkiem należącym do karotenoidów, którym rośliny i zwierzęta zawdzięczają swe barwy. Co ciekawe, substancje te stanowią ważne źródło informacji – są wskaźnikiem stanu zdrowia i pomagają wabić osobniki przeciwnej płci. Rośliny mogą samodzielnie syntetyzować karotenoidy, ale zwierzęta tego nie potrafią – muszą więc przyjmować je z dietą. (2)
1. Betakaroten (opis profesjonalny). https://bazalekow.mp.pl/leki/doctor_subst.html?id=123 Data dostępu: 20.01.2017
2. Gryszczyńska A, Gryszczyńska B, Opala B. Karotenoidy. Naturalne źródła, biosynteza, wpływ na organizm ludzki. Postępy Fitoterapii 2/2011; s: 127-143
3. Igielska-Kalwat J. Badania wpływu form kosmetycznych na biodostępność wybranych karotenoidów. Praca doktorska. Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Poznań 2016; s: 43-46

Oceń artykuł:

Opublikowane przez adamed expert. Data publikacji:

Komentarze
  • Wiktoria Larus

    Faktycznie już kiedyś słyszałam, że beta-karoten jest dobry na wzrok dlatego staram się regularnie przyjmować wszystkie potrzebne mi witaminy. Kolejny świetny artykuł, brawo! 🙂

  • Sylwia Kowacka

    Beta-karoten jest niezbędny w diecie człowieka, a szczególnie dziecka. Ja staram się dostarczać beta-karoten w sposób naturalny w okresie letnim a zimą w suplementach

  • Andrzej Ciesielski

    super