'
Badania zdrowotne PROFILAKTYKA ZDROWOTNA

Dlaczego warto się badać? Wczesne wykrywanie nowotworów

Zgodnie z informacjami podawanymi przez Krajowy Rejestr Nowotworów liczba zachorowań na nowotwory złośliwe w ciągu ostatnich trzydziestu lat wzrosła niemal dwukrotnie. W 2013 roku diagnozę raka usłyszało w Polsce niemal 160 tysięcy osób![1]

wczesne wykrywanie nowtorow

Statystyki są zatrważające i jednocześnie wskazują na bardzo niekorzystny trend. Biorąc pod uwagę agresywny przebieg wielu chorób nowotworowych, warto poddawać się badaniom profilaktycznym, by raka zdiagnozować w najwcześniejszym stadium.

Wczesne wykrywanie nowotworów – badania przesiewowe

Nowotwory złośliwe bardzo często rozwijają się powoli i niezauważalnie. Dopiero w momencie, gdy choroba staje się nieuleczalna, dochodzi do manifestacji jednoznacznych i zwykle ciężkich objawów.  Dlatego też niezwykle ważną rolę w ograniczaniu śmiertelności wśród chorujących pacjentów pełni wczesna diagnostyka.

Przyjmuje ona wiele form. Najprostszą metodą kontrolowania swojego stanu zdrowia – nie tylko w kontekście chorób nowotworowych – jest regularne wykonywanie podstawowych badań diagnostycznych. Każdy z nas, niezależnie od wieku, płci czy statusu materialnego powinien raz w roku wykonywać morfologię krwi obwodowej i badanie ogólne moczu.

Już te dwa proste badania często wskazują na obecność rozwijającego się nowotworu (na przykład białaczek, które zaburzają obraz morfologii krwi). Bardziej specjalistyczną formą wczesnego wykrywania nowotworów są badania przesiewowe.

Badania przesiewowe – czym są?

Badanie przesiewowe (z angielskiego screeningowe) jest  formą diagnostyki, którą prowadzimy u osób nieprezentujących objawów choroby, ale obarczonych dużym ryzykiem jej wystąpienia[2]. Jednocześnie badanie takie musi charakteryzować się dużą czułością i swoistością (czyli wykrywać chorobę zawsze, gdy występuje, a jednocześnie nie doprowadzać do fałszywych rozpoznań).

Badania przesiewowe są bardzo częste wykorzystywane w onkologii. Stosowane są przede wszystkim w przypadku nowotworów, które w razie wczesnego rozpoznania cechują się dużą wyleczalnością. W Polsce trzy najważniejsze programy profilaktyczne to wczesna diagnostyka raka piersi, raka szyjki macicy i raka jelita grubego[2].

Wczesna profilaktyka raka jelita grubego

Rak jelita grubego znajduje się w pierwszej trójce najczęściej występujących nowotworów złośliwych zarówno w populacji polskich kobiet, jak i mężczyzn[1]. Na szczęście dostępny jest szereg badań diagnostycznych i przesiewowych, które pozwalają na wykrycie raka w bardzo wczesnym stadium. Do badań przesiewowych w kierunku raka jelita grubego zaliczamy na przykład:

  • badanie na krew utajoną w kale – zaliczane jest do metod przesiewowych. Cechuje się bardzo wysoką czułością, ale niestety niską swoistością. Badanie to pozwala na wykrycie hemoglobiny, która w warunkach fizjologicznych nie powinna znajdować się w świetle jelita. Warto zaznaczyć, że jednym z najczęstszych objawów raka jelit grubego jest właśnie obecność krwi w stolcu[2].
  • badanie kolonoskopowe – jest to metoda, polegająca na wprowadzeniu przez odbyt endoskopu (przewód zakończony kamerą), który pozwala lekarzowi ocenić śluzówkę jelita oraz wykazać obecność jakichkolwiek zmian (takich, jak polipy czy owrzodzenia). Badanie kolonoskopowe powinno być wykonywane przez wszystkie osoby, które ukończyły 50. rok życia minimum raz na pięć lat[2].

Wczesna profilaktyka raka piersi

Rak piersi jest najczęstszym nowotworem złośliwym w populacji kobiet w Polsce[1]. Cechuje się dużą złośliwością i agresywnym przebiegiem. Dlatego też na terenie całego kraju istnieje program badań przesiewowych, który ma na celu wczesną diagnostykę zmian w piersiach.

Poza samobadaniem najważniejszą rolę pełni mammografia. Jest to metoda radiologiczna, która służy ocenie gruczołów piersiowych. Powinna być wykonywana przez wszystkie panie między 50. a 69. rokiem życia raz na dwa lata[2].

Wczesne wykrywanie raka szyjki macicy

Według statystyk Polskiej Unii Onkologii z powodu raka szyjki macicy raz na 18 minut umiera kobieta![1][2] Niestety, ale współczynnik zachorowalności polskich kobiet należy do najwyższych w Europie. Wynika to ze względnie małego zaangażowania pacjentek w wykonywaniu badania przesiewowego jakim jest cytologia (dotyczy to przede wszystkim starszych pacjentek).

Badanie cytologiczne potrafi wykazać obecność niepokojących zmian nawet przed rozwinięciem się choroby nowotworowej! Dlatego też każda kobieta, która rozpoczęła współżycie powinna wykonywać badanie cytologiczne raz na trzy lata[2].

Lek. Krzysztof Pawlak

Źródła: 1. Krajowy Rejestr Nowotworów (http://onkologia.org.pl/) 2. Polska Unia Onkologii (http://www.puo.pl/badania-profilaktyczne/)