Badania prenatalne – po co je wykonywać i czy są bezpieczne?

13 lutego 2018

Badania prenatalne – po co je wykonywać i czy są bezpieczne?

Postęp technologii umożliwia nam dziś coś, o czym jeszcze stosunkowo niedawno można było jedynie pomarzyć – ujrzenie swojego dziecka zanim przyjdzie na świat. Ten szczególny, emocjonalny aspekt jest bardzo ważny dla wielu przyszłych rodziców, jednak funkcja ta jest jedynie wtórna wobec podstawowego celu badań prenatalnych: wykrywania wad płodu.

Badania prenatalne (czyli de facto wszystkie wykonywane przed przyjściem dziecka na świat) spełniają szereg bardzo ważnych i cennych funkcji. Część z nich ma podłoże czysto medyczne, inne natomiast psychologiczne. Oto kilka z nich:

  • Wykrycie wad wrodzonych i nieprawidłowości płodu,
  • Wykrycie wad w budowie macicy, łożyska, pępowiny itd. zagrażających prawidłowemu przebiegowi ciąży (i w konsekwencji zagrażających zdrowiu matki i dziecka),
  • Zapewnienie komfortu psychicznego matce,
  • Umożliwienie leczenia dziecka jeszcze przed jego narodzeniem (np. w przypadku przepukliny oponowo-rdzeniowej),
  • Przygotowanie rodziców do leczenia dziecka tuż po przyjściu na świat, przygotowanie personelu medycznego, wybór szpitala specjalistycznego w przypadku pewnych rzadkich schorzeń,
  • Umożliwienie podjęcia decyzji o przerwaniu ciąży w przypadkach dozwolonych prawem1,2,3,5.

Badania prenatalne na czym polegają

Badania prenatalne w ciąży dzielą się na diagnostyczne i przesiewowe. Badania przesiewowe wykonywane są w większości u każdej kobiety oczekującej dziecka (i znajdującej się pod opieką lekarską), natomiast te bardziej szczegółowe, dotyczące diagnostyki, przeznaczone są dla przyszłych matek, u których wystąpił czynnik ryzyka (są po 35. roku życia, posiadają choroby genetyczne w rodzinie, ich poprzednie ciąże posiadały wady, badania przesiewowe wskazują na problem itd.)1,6. Do najważniejszych i najczęstszych badań należą:

Badanie ultrasonograficzne (USG)

To najpopularniejsze badanie przesiewowe. Choć dzisiejsze urządzenia są już bardzo dokładne (USG 3D, 4D), to badanie to nie jest w stanie w pełni zweryfikować i potwierdzić niektórych wad płodu. Świetnie nadaje się natomiast m. in. do potwierdzenia ciąży i jej mnogości, płci dziecka, określenia wieku ciąży, pracy serca płodu, oceny anatomii1,3.

Test podwójny/złożony I trymestru

Na test składają się badanie USG oraz badanie krwi. Oba te badania prenatalne mają za zadanie określić rząd ryzyka wystąpienia wrodzonych wad płodu, takich jak zespół Downa, zespołu Edwardsa oraz zespołu Patau. Dodatkowo w trakcie badania lekarz ocenia też stan macicy, płynu owodniowego i innych ważnych elementów1,4.

Biopsja kosmówki

Jest badaniem inwazyjnym, ponieważ wymaga pobrania materiału do badań z wnętrza macicy (fragmentu kosmówki). Kierowane są na nią pacjentki, u których ryzyko wad chromosomowych płodu określono jako wysokie1,2.

Amniopunkcja

Podobnie jak biopsja jest badaniem inwazyjnym i zaleca się jej wykonanie wyłącznie w uzasadnionych przypadkach. Polega na pobraniu odrobimy płynu owodniowego w celu wykonania badań i oszacowania ryzyka chorób1,2.

Test potrójny (badanie biochemiczne II trymestru ciąży)

Wykonuje się go u kobiet, u których nie wykonano wcześniej przesiewowych badań prenatalnych w ciąży, lub w uzasadnionych wypadkach jako uzupełnienie testu podwójnego I trymestru2.

Tzw. USG połówkowe

Jest badaniem bardzo ważnym, mającym na celu szczegółową ocenę narządów płodu pod kątem występowania wad wrodzonych (ocena budowy anatomicznej zgodnie z bardzo precyzyjnymi wytycznymi Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego)3.

USG III trymestru

Analogiczne do połówkowego, wykonywane w ostatnim trymestrze ciąży3.

Badania prenatalne kiedy je zaplanować?

Ze względu na ich specyfikę każde z badań należy wykonać w określonych terminach.

Badanie ultrasonograficzne (USG)

Zaleca się, by w trakcie niepowikłanej ciąży wykonać je co najmniej trzykrotnie3.

Test podwójny/złożony I trymestru

Czas na wykonanie tego badania prenatalnego określono między 11. a 13. (+6 dni) tygodniem ciąży3.

Biopsja kosmówki

Wykonuje się ją najczęściej po wykonaniu testu złożonego (między 10. a 13. tygodniem ciąży), gdy ryzyko wad określono jako ≥1:3003.

Amniopunkcja

Wykonuje się ją zwykle w 16./18. tygodniu ciąży, ale badanie przeprowadzane jest też niekiedy wcześniej (już w 13.) lub po 23. tygodniu1.

Test potrójny (badanie biochemiczne II trymestru ciąży)

Lekarz wykona go między 15. a 18. tygodniem ciąży2.

Tzw. USG połówkowe

Należy wykonać je między 18. a 22. tygodniem ciąży3.

USG III trymestru

Należy wykonać między 28. a 32. tygodniem ciąży3.

Badania prenatalne ryzyko – czy istnieje?

Przeprowadzono wiele badań dotyczących ryzyka, jakie niosą ze sobą badania prenatalne. Żadne z nich nie wykazało, by wykonanie USG wiązało się z zagrożeniem dla zdrowia i życia matki oraz dziecka3. Badania przesiewowe związane z pobraniem krwi, poza koniecznością wykonania nakłucia, nie posiadają żadnych negatywnych reperkusji czy przeciwwskazań1. Jedynie badania inwazyjne wiążą się z pewnym, niskim ryzykiem powikłań. Ryzyko poronienia w przypadku biopsji kosmówki wynosi 1:370 (dodatkowo jeśli badanie wykonuje się przed 10. tygodniem ciąży w przyszłości mogą pojawić się komplikacje w postaci wad budowy kończyn, żuchwy i języka), zaś dla amniopunkcji ryzyko poronienia wynosi 1:16001.

1. Murkoff H, Mazel S. W oczekiwaniu na dziecko. Wydawnictwo Rebis, 2012, s: 656.
2. Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące postępowania w zakresie diagnostyki prenatalnej (Kwiecień 2009). Ginekol Pol. 2009;80:390-393.
3. Rekomendacje Sekcji Ultrasonografii Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego w zakresie przesiewowej diagnostyki ultrasonograficznej w ciąży o przebiegu prawidłowym – 2015 r. Ginekol Pol. 2015;7(86):551-559.
4. Baranowska B. Badania usg w czasie ciąży. http://www.rodzicpoludzku.pl/Ciaza/Badania-USG-w-czasie-ciazy.html. Dostęp: 31.01.2018.
5. Zamłyński J. Badania prenatalne, diagnostyka oraz postępowanie w przypadku wad cewy nerwowej u płodu. Komentarz do wytycznych SOGC. https://www.mp.pl/ginekologia/wytyczne/sogc/170795,komentarz-do-wytycznych-przesiewowe-badania-prenatalne-diagnostyka-oraz-postepowanie-w-czasie-ciazy-w-przypadku-wad-cewy-nerwowej-u-plodu. Dostęp: 31.01.2018.
6. Załącznik nr 5 do Zarządzenia Nr 66/2007/DSOZ Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 20 września 2007 r. w sprawie określenia warunków zawierania i realizacji umów w rodzaju profilaktyczne programy zdrowotne. Zasady realizacji programu badań prenatalnych. http://www.nfz.gov.pl/zarzadzenia-prezesa/zarzadzenia-prezesa-nfz/zarzadzenie-nr-662007dsoz,2840.html. Dostęp: 31.01.2018.

(Odwiedzono: 8113 razy, w tym dzisiaj: 1)